Leita frttum mbl.is

Bloggfrslur mnaarins, jl 2008

Svart flk slandi - riji hluti

Negri Daa

rum hluta frsagnar minnar um svarta menn slandi setti g fram lkleg rk fyrir v a svartur maur hafi fyrst komi til slands ri 1667. En er lokum fyrir a skoti a negrar hafi komi til slands fyrr en 1667?

Lengi hefur s meinloka lifa me jinni, a rningjarnir Tyrkjarninu hafi veri mjg dkkir hrund og jafnvel eldkkir. essi mta lifi enn gu lfi. Vi vitum lti sem ekkert um a. Margir sjrningjanna voru hins vegar lka hvtir og slendingar, ttair r Niurlndum ea af Bretlandseyjum. Sra lafur Egilsson, einn af eim sem rnt var, lsir ekki neinum negrum Reisubk sinni, en talar m.a. umrningja sna ennan htt:"Sumir bjartir, sumir svartir". Hann ritai um :

.. .hverninn illi etta er a snd og bnai. er a af v a segja, a a flk er misjafnt, bi til vaxtar og sndar, sem anna flk. Sumir geysi miklir, sumir bjartir, sumir svartir, v a voru kristnir r msum lndum, enskir, franskir, spnskir, danskir, zkir, norskir, og hafa eir hver sitt gamla klasni, sem ei kasta tr sinni. Mega eir alt vinna, a til fellur, og hafa stundum hgg til... En Tyrkjar eru allir me upphar prjnahfur rauar...

Vafalti gtu svartir menn hafa veri meal skipverja rningjaskipunum ri 1627. lafur Egilsson greindi fr v a skipverjar sem tku hann og fjlskyldu hans til fanga vru enskir og einnskumlandi maurvar ar meal. Sar egar hann lsti komu sinni til Alsr, ritai hann um Alsrmenn sem Tyrki, en essum tma var Tyrki samnefnari fyrir mslma hj Evrpumnnum. M vera, aekki s alveg hgt a treysta v, a svartir menn sem lafur nefnir hafi veri "negrir" menn ttair fr Afrku. Hann gti alveg einshafa veri a lsa mnnum me dekkra litarhaft en gekk og gerist slandi.

Svrt hfn

Verslun Portgalame rla fr Vesturstrnd Afrku blmstrai egar 15. ld. Myndin hr r frnsku handriti fr 15. ld snir vel hvernig hafnir skipa voru essum tma. rlar voru seldir vs vegar um lfuna. ess vegna er ekki lokum fyrir a skoti a svertingjar hafi komi me erlendum skipum til slands 15. ea 16. ld. Hr og hr m lesa greinar mna Lesbk Morgunblasins um rlaverslun vi slandsstrendur og tttku Klumbusa henni.

Skipakomur Hollendinga vorutar fr v 16. ld og einhverjir svertingjar gtu auvita hafa veri um bor skipum eirra. Engir annlar ea sari tma heimildir eru til frsagnar um a svo kunnugt s.

En ekki eru allar heimildir slandi af bk ea blum, tt a hafi lengi veri eini efniviurinn sem slenskir sagnfringar virtust geta ri vi. jminjasafni hkk lengi srkennilega tskorin fjl, sem var skr bkur Forngripasafnsins ri 1881. fjlinni er negri. Fjlinni er lst eftirfarandi htt afangabkum Forngripsafnsins:

"Eikarfjl, tskorin beggja vegna, lengd 124,5 cm., breidd 17,6 -17,5 cm., ykkt. 1,6 - 2,7 cm., vantar af bum endum, skiptist 4 reiti og eru bekkir milli og framme rndum. reitunum eru upphleyptar myndir, annars vegar skkross, og 3 mannamyndir, sn me hvoran svip, ein virist vera blmannsmynd, allar eru r vangarmyndir og sjr niur brjst. Hins vegar er hluti af skrautmynd, 2 englamyndir fljgandi og og skkross. Mannamyndirnar eru einkennilegar og allvel skornar, virast benda allvanan tskurarmann, eru tlendar n efa og viast vera fr 16. ld. rtali 1563 er skori fjlina, fugt og illa, og virist miklu yngra en svo a a hafi geta veri skori a r. Fjlin er lklega r skipi, en mun hafa veri notu fyrir rmfjl". Neanmls stendur "ljsar sagnir munu hafa veri um, a hn hafi veri kllu "rmfjl Daa Snksdal".

Fjl Dalaskallans

Dai Snksdal, sem eignu er fjlin, var Dai Arason, kallaur Dalaskalli, sonur Ara lgrttumanns Snksdal og fyrri konu hans Gurar Bjarnadttur. Dai var orinn sslumaur Snfellssslu ri 1459. Hann lifi fram yfir aldamtin 1500 og lst einhvern tman fyrir 27. jn ri 1502. Dai beitti sr mjg hinni gjfulu sslu sinni og bregur fyrir msum samtmabrfum. Dai var smuleiis einn eirra hfingja, sem sat Lundi Lundareykjadal ri 1480 og setti innsigli sitt vi klgubrf rita Kristjni konungi fyrsta vegna veru tlendinga slandi.

brfi essu m meal annars lesa etta:

"Sslumenn og lgrttumenn noran og vestan slandi gera gum mnnum kunnugt me essu voru brfi a vr vorum ar hj og heyrum almennilegu xarringi at almginn af llu landinu klagai sig um vetursetu er (tlenskir menn) hefu hr, hva oss leist og llum almganum ti fr vera str skai fyrir landi sakir ess a eir halda hr hs og gara vi sjinn og lokka svo til sn jnustuflki a bndurnir f ekki sna gara upp unni ea nein tvegu haft er eim ea landinu mega til nytja vera. Hr me selja eir nytsamlegan pening inn landi og taka ar fyrir bi skrei og smjr og sltur og vaml all for drt framar meir enn sett er og samykkt. (N me v a hirstjrinn og lgmennirnir og allur almgi heyru), hvern skaa landi mtti hr t af f, var a samykkt a hirstjranum Heyndrik Daniel og lgmnnunum bum, Brandi Jnssyni og Oddi smundssyni og llum almganum, utan lgrttu og innan, at hr skyldi enginn tlenskur maur vera landi ea vetursetur hafa nema s sem fur er og innborinn mns herra Norges konungs rki, hva oss lst nu ekki haldi vera eftir v sem vor lands lagabk og sttmli tvsar a hr skuli enginn hirstjri vera landinu nema s hjr er innlendur af gmlum hirstra ttum. ( - ) Skrifum vr yar n v soddan (brf til) at oss ykja lgmennirnir landinu heldur sljvir vera a rita til yar nar, hvert lagaleysi landi er hva almgann stendur.

tlendingar ollu greinilega heldri mnnum landsins hyggjum og undan mrgu var kvarta ri 1480. voru mennekki ESB-stellingume rassinn upp lofti eins og la tk. tt klgur hafi gengi t af Englendingum og eim vri bnnu verslun, voru a samt fyrst og fremst hfingjar landsins, sem voru bestu kaupnaut eirra.

En ef fjlin me negranum hefur tilheyrt Daa, vaknar spurningin um hvaa ingu hn hefur fyrir essa frsgn og hvaa sgu hn segir.

Dalaskallinn hafiafskipti af erlendum mnnum sslu sinni og gti hafa fengi fjlinahj eim. Fjlin gti lka hglega og bkstaflega hafa reki fjrur Daa, og hn segir auvita ekkert um a Dai, ea arir, hafi rekist blkkumenn slandi. v er vst hvort Dai hafi yfirleitt tlka vangamyndina sem negra eins og gert var Forngripasafninu ri 1881. En ekki er lokum fyrir a skoti a tlendingar eir sem Dai klagai yfir, og sem vetursetu hfu slandi, gtu hafa haft einn ea tvo svarta menn me fr til a vinna rlaverkin. Svartir menn voru komnir til Hansabja og til Bretlands lok 15. aldar. eir gtu t.d. hafa liti t eins og negris sem Albrecht Drer teiknai ri 1508.

negri Drers25

Fyrir utan blmanninn sem prir fjlina, sem virist aeins bera trefil ea klt um hlsinn, bendir klnaur hinna tveggja mannanna fjlinni, bi hattar og kragar tsku sasta hluta 15. aldar ea frekar byrjunar 16. aldar. Hinir vngjuu englar, putti, sem einnig eru fjlinni benda einnig stlfrilega til smu tmasetningar.

X-laga kross er bum hlium fjalarinnar. Hann er hgt a tlka marga vegu, sem ekki varpar frekari ljsi fjlina. Gti m.a. veri um a ra rmverska tkni fyrir 10 ea grska bkstafinn ch, sem er fyrsti stafurinn nafni Krists. Andrsarkrossinn var einnig x-laga og var merki marga landa og borgrkja. Gunnfni Skota t.d. hvtur Andrsarkross blum fleti, en ekki tel g sptuna vera skoska.

Srfringar sjminjasfnum og listasfnum Hollandi og Belgu telja fjlina ekki vera fr Norur-Evrpu, eir geti ekki bent svipaan tskur fr Suur-Evrpu. Alulist, eins og myndmli fjlinni, var sjaldan varveitt sfnum fyrrverandi strvelda heimshafanna. Freistandi er a halda a fjlin tengist einhvern htt siglingum Portgala ea annarra Norurhfum lok 15. aldar. Hvernig hana rak fjrur Dalaskallans verur aldrei upplst.

g tel mig vera binn a leysa gtu fjalarinnar. Kross s sem sst fjlinni hefur komi fyrir fyrri frslu minni hr blogginuog var hann tkn mikils veldis Afrku 15. og 16. ld., sem Portgalar hfu afskipti af. Burts fr eim vangaveltum sem fram komu fyrr essum pistli, gti nefnilega hugsast a Dai hafi lka haft afskipti af Portglum sem voru mjg vafasmum erindagjrum hr vi land lok 15. aldar.

Meira um a fjru grein minni sar.

nrmynd af fjl


Svart flk slandi - annar hluti

Rembrandt's caffers

Hvenr s npuflur almginn slandi fyrst svartan mann?

a gti hafa veri ri 1667 egar "Gullskipi" margumtalaa, a er hollenska austurindafari Het Wapen van Amsterdam, strandai Skeiarrsandi. Leirtti mig ef a er rangt.

Hollenska nunnan Dr. Marie Simon Thomas, sem dvaldist um tma slandi 4. tug sustu aldar, greindi fr v doktorsritger sinni um siglingar Hollendinga til slands 17. og 18. ld, sem ber heiti Onze Ijslandwvaarders in de 17de en 18de Eeuw (1935), a svartur skipverji hafi bjarga mrgum mnnum r skipinu strandssta, en sustu ferinni hafi hann sjlfur drukkna. Mun lk hans hafa reki land og hafa veri dysja Skollamel. Enginn veit dag hvar s melur hefur veri.

Sennilegaer erfitt a segja til um hvort essi blmaur hafi veri a sem Hollendingar 17. ld klluu Mra, moors,sem voru hrundsdkkir menn ttair fr Afrku noran Sahara ea fr Indlandiog Ceylon (Sri Lanka), sem kallair voru svo til agreiningar fr biksvrtum mnnum, sem gengu undir heitinu caffers, og m mnnum vera ljst af hverju a heiti er dregi. Smuleiis gti essi jsaga veri uppspuni fr rtum, en sguna hafiSimon Thomas eftir Siguri Arasyni (1887-1977) bnda Fagurhlsmri.Saga Sigurar Arasonar er hugaver, v ekki var algengt a skipverjar skipum VOC (De Vereenigde Oost-Indische Compagnie) vru "mrar" og negrar.Flestir af eim blkkumnnum, sem kallair voru caffers af Hollendingum, voru rlar skipum Hollendinga. lklegt er a svartir menn hafi komi me rum en Hollendingum til slands, nema helst portglskum skipum, sem gtu hafa slst hinga 17. ld. Myndin hr a ofaner af mlverki af tveimur caffers. Mlverki var mla af engum rum en meistara Rembrandt van Rijn ri 1661. a er v frilegur mguleiki fyrir v, a ein affyrirstum Rembrandtshafi veri skipverjinn Het Wapen van Amsterdam sem dysjaur var Skollamel.

Blmannsglmur

Greint er fr glmum vi blmenn Gunnars Sgu Keldugnpsffls. Sagan er skrifu um aldamtin 1300, og hfundur gti v tknilega hafa s blmann, t.d. ef hann hefur stunda nm einhvers staar Evrpu. lklegra ykir mr a "blmur" hafi veri Noregi um 900, egar sagan a eiga sr sta, nema a tt hafi veri vi eitthva anna en blkkumann. Lklegast er v a sagan lsi glmu sem tti sr sta Noregi me augum 13. aldar manns. (Sj hr). Einnig er lst blmannsglmu Kjalnesinga Sgu, en hn er ritu 17. ld, skldskapur me vafi eldri heimilda.

Jn rnason segir einnig fr blmannsglmu jsgum snum.

Hans Jnatan Schimmelmann

a taldist lengi til undraog fyrirbra a sj svartan mann slandi, enda voru eir aldrei margir. Fyrsti maurinn sem settist a slandi, sem vita er a gat raki ttir snar til blkkumanna, var Hans Jnatan Schimmelmann (f. 1784), sem var fddist nlendu Dana eyjunni St. Croix Vestur-Indum. Hann var lklegast sonur dansks ritara landstjrans St.Croix og negraambttar sem ht Emiliana Regina. Eftir daua landstjrans, Ludvigs von Schimmelmanns, flutti ekkja hans Hans Jnatan til Kaupmannahafnar eins og hvern annan innanstokksmun og geri hann a jni snum. Bar hann jafnan ttarnafn eirrar fjlskyldu. Lkai honum illa vistin og reyndi oft a komast r eirri rlkun. a tkst loks og hannkomst skip til slands ogri sig sem barjn Djpavogi. Fljtlegagiftist hannslenskri konu, keypti jr og eignaist brn og buru. Alls eru um 500 slendingar stoltir afkomendur hans. Best er a frast um sgu Hans Jnatans hr .

Negrar in the Navy

Kaninn kemur

N verum vi afara mjg hratt yfir sgu. a vakti athygli jnmnui 1942 egar til landsins kom 50 manna hpur blkkumanna, sem vinna ttu mtuneytum Bandarkjahers. essihpurvar skjn viskir Hermanns Jnassonar og rkisstjrnar hans, sem komi var framfri vi Bandarkjastjrn 1941 er nbi var a ganga fr herstvasamningnum milli slendinga og Bandarkjastjrnar. Orsending sendiherra Bandarkjanna slandi til bandarskra yfirvalda, ar sem hann segir frskumHermanns,var stutt og lagg: "Forstisrherrann skar eftir v, a engir negrar veri sveitinni sem skipa verur niur hr". Skiljanlega var ekki auvelt fyrir Hermann Jnasson og ara slendinga, sem tldu sig vera a verja hinn slenska kynstofn auka hann og efla, a sj upp 50 blkkumenn ramma land slandi jn 1942 n ess a vihafast neitt. Hermann, pabbi Steingrms og Lvks, hafi strax samband vi sendiherra Bandarkjanna, sem sendi skeyti til stjrnar sinnar, sem s til ess a svartir hermenn yru fluttir brott, On the double, fr slandi. essi fjldi negra slandi sumari 1942 fr fyrir brjsti rum en Framsknarmnnum. slurdlki Morgunblasins, r Daglega Lfinu, birtist essi frsgn sem g endurtek:

Margar sgur ganga r "standinu" og margar upplognar, en sumar sannar eins og gengur. Lygasagan essi ykir mr einna braglegust. Blkkumaur hafa komi inn skrautgripab hr bnum, vel svartur hrund. v a hr eru menn me alls konar litarhtt, eins og allir vita. s svarti a hafa spurt eftir hlsfesti. Voru honum sndar festar og keypti hann eina eirra.

USMC-C-Iceland-47
arna fengust hlsfestar

En nsta dag hann a hafa komi inn smu b og sagt snar farir ekki slttar. A hlsfestin, sem hann hafi keypt ar daginn ur hafi reynzt of stutt.

Barmaur, sem annai afgreisluna a hafa vfengt ennan frambur negrans og tali etta fsinnu hina mestu. En sennilegt a sagan s hugsu annig, a afgreislumaurinn hafi ekki liti a s dkki hafi haft tkifri til a mla hls sinnar tvldu san gr. Og hafi v haldi fram, a slk festi ni utan um hvaa hls sem vri.

En svarti a hafa dregi ljsmynd upp r vasa snum af rifalegum peysufatakvenmanni, og sagt a arna vri hn, sem of gild vri um hlsinn fyrir festina.

Svona tala illar tungur um kvenjina okkar.(Mbl. Sunnud. 26. jl 1942, s.6).

Mannavali  bragganum

Mannavali var oft miki brggunum og litarhttirnir margir

Illa haldinn slenskukarlpeningur, sem hrddist afleiingar standsins hj kvenjinni, lt spart ljs skoanir snar og m lesa um a hr fyrri frslu hfundar.

Lengi hafa svartir menn valdi v a slendingar fengu glpu og stru. stafestar heimildir herma a egar svartur maur dvaldi istilfiri 8. ratug 20. aldar hafi Dagur Akureyri skrifa um atburinn ann 9. febrar 1977. Sj hr hj HUXfyrrverandi sklaflaga mnum.

Sagan af blaamanninum sem fylgdist me Allsherjaringi Sameinuu janna Pars september ri 1948 er einnig afar einkennandi fyrir sinn tma. Hann skrifai Morgunblainu:

"Jeg hafi seti skamma stund mnum stl, er Parsarkldd blkkukona settist mjer vi hli. Jeg hafi aldrei fyrr tt tal vi mann af hennar kynstofni og baust n a tkifri. tti lka gaman a v, ef jeg ar kynntist "kollega" fr einhverri svo fjarlgri j. a leyndi sjer ekki, a essi sessunautur minn kunni ekki allskostar vel vi sig essum alja fjelagsskap arna svlunum. tt hn vri tskukldd besta mta, og kynni sjlfsagt heimsborgarasni allri framgngu, gat hn ekki leynt feimni sinni af hverju, sem hn var runnin.

S nbreytni er tekin upp essu ingi, a heyrendur f heyrnartl af svipari ger og menn, sem auka urfa vi heyrn sna svo eir geti fylgst me mltu mli. hald etta hengja menn brjst sjer og setja heyrnartl fyrir eyrun. En me v a stilla talnaskfu haldi essu, geta menn vali hvaa aaltungumli eir heyra rurnar, sem fluttar eru. Vi hjlpuumst a blkkukonan og jeg, a finna hvernig menn ttu a nota etta undratki og hlustuum san rurnar ensku, tt r vru fluttar frnsku og spnsku.ur en fundi lauk, fekk jeg a vita, a essi sessunautur minn var kona ingfulltra r svertingjarkinu Lberu. (Mbl. rijud. 28. sept. 1948, 9).

Frttaritari Morgunblasins Pars hefigeta sleppt sustu setningunni. g var farinn a sj rmantskt stefnumt vi feimna, en tskumevitaa blkkukonu vi Signubakka, ar sem talnaskfur voru stilltar me tungukossi tunglskinsntt.

rija og sasta hluta sgunnar um mismunandi brnt flk slandi gref g enn dpra svertingjasguna slandi.


Svart flk slandi - fyrsti hluti

Black and White photo

N egar mesta gasi er fari r stuningsmnnum Kenamannsins Paul Ramsesar, og eir farnir a skrifa um veri, st, evruna, ESB ea eitthva allt anna sem eir halda a eir geti fellt rkisstjrnina me sumarleyfinu, vri gaman a hugleia sgu svarta mannsins slandi. Hr fyrsta hlutanum greini g fr mnumeigin kynnum af negrum. g get ekki leynt v, g er mjg hrifinn af hinum svarta "kyntti".

Kynni sjlfs mns af svrtu flki eru vst afar takmrku. g er ekki srstaklega flagslynd persna. Fer til dmis ekki me gamlar rmur ef tt er mig. En hefi g veri ssal, vri essi frsla miklu lengri. hefi g lklegast abbast upp alla sem voru svartir, allt fr ljsbrnum mlttum til biksvartra Bantmanna eins og Dav Oddson abbaist upp Leonard Cohen, vegna ess a Dav er litblindur. a skal egar teki fram a Dav bankastjri er ekki af negrum kominn og verur v ekki rddur frekar hr Blkkumannasgu minni. g vil taka a fram, a g nota orin svartur, negri, blkkumaur, eldkkur, litaur og blmaur ll sama htt. g tel ekki a nein af essum orum geti skaa ea veri mgandi. a er einfld stareynd, a sumir menn eru svartir ea misjafnlega brnir, mean arir lkjast mest aligrsum mismunandi bleikum afbrigum. Menn geta svo s myndskreytingunni hr a ofanhva er fallegast.

Sjlfur man g fyrst eftir svrtum mnnum sem g s Keflavkurflugvelli, og egar g kom til Evrpu fyrsta sinn ri 1971. a var ekki neitt sem kom mr vart. g var svo heppinn a geta horft Kanasjnvarp (svart/hvtt ) ur en a slenska fr lofti, en Keflavkurstinni sust margir negrar og miki "Equal opportunity" sem gerir menn umburalyndari. fyrstu fer minni til Frakklands man g mest eftir gmlum Afrkumanni sem sat bekk grennd vi Eiffel turninn. Hann var ljsblum serk og sveiflai svipu me hesthrum, einhverskonar flugnaflu og veldissprota einu og sama verkfrinu. Glsilegra gamalmenni hafi g aldrei s fyrr. Fyrsti maurinn sem g s svindla beinni var eldkkur ssali London, sem tk morf fyrir s. Reyndar var enn einn negri sem g man glgglegar eftir fr sku minni en rum. Hann var grugur gaur Hafnarfiri.Hr geti i lesi um hann.

unga aldri var g sumarbum me dreng, sem var sonur slendings og bandarskrar blkkukonu. Er mirin lst og fairinn kvntist aftur, var ekki um anna a ra fyrir drenginn en a ba hj mmu sinni vesturbnum Reykjavk, ar sem nja kona furins Bandarkjunum var vst ekki hrifinn af svrtu flki. g vri ekki vesturbingur, heyri g mislegt um hvernig drengur essi var fyrir barinu flki sem tti hann httulegur hreina stofninum. N er essigi drengurfjlskyldumaur slandi og er vonandi ekki lengur neitt sjokk a sj fyrir landsmenn sna.

c_users_pabbi_pictures_2009-05-27_frohes_leben_auf_island_857061_1252855.jpg

Hrokkinkkollurinn kflttu skyrtunni er einn af blnduustu slendingum sem sgur fara af. Hann er hfundur essa bloggs. Fyrir aftan hann er Kevin Hauksson, sem bj Vesturbnum. Hin brnin voru 1. flokks kalikkar og flest "hreinir" slendingar.

Ekki m gleyma v a blkkumenn gtu komist til slands srsamningi vegna ess a eir lyftu slensku krfubolta ur ekktar hir. Jazzistamenn voru lka velkomnir stuttar heimsknir. Eitt sinn fr g og hlustai Horace Parlan MH. a er er mr ljf minning. San hitti g hann Danmrku lngu sar. Eitt sinn las g tlendingaskrslu Duke Ellingtons skjalasafni dnsku lgreglunnar. Danir voru lka hrddir vi svarta manninn og var Duke lka velkominn og cirkusartistar fr Afrku og Igor Stravinsky.

Stravinsky
Stravinsky var ekki negri...svo vita s

Svo flutti g r landi til nms ri 1980 og svartir menn slandi tldust varla lengur efni annla og frttir slandi, nema a eir geru eitthva af sr ea voru rotair af mnnum skemmtistum sem ekki vildu missa snar slensku skvsur krumlurnar trllvxnum negrum.

Tveir blkkumenn er mr minnisstastir fr nmsrum mnum. Einn eirra Zakarah fr Swazilandi, sem var af konungsttum og var alltaf glaur Danmrku ar sem hann lri til tanntknis. Hann var hrifinn af lifur, sem er dr munaarvara Swasilandi. Hann borai lifur srhvern dag. Durham Englandi, bj g eitt sinn gmlu kvennafangelsi fra 18. ld. Ekki hafi g frami glp kjl. Hsi var nota af Graduate Society sem stdentagarur. ar ttu eingngu a ba karlamenn, en eitt sinn flutti inn mslmsk nunna fr Sdan, Neema a nafni. Vi mennirnir sem komum fr slandi, Bretlandseyjum, Hollandi, Grikklandi, Kna, Bangladess, Lbanon, Kanada og Alsr, urum a taka miki tillit til Neemu, svo hn gti fari ba n ess a menn ngruu hana. Hn var af einhverjum fnum ttum valdastttarinnar Sdan, sem n fremur jarmor Darfr nafni Allah. Endrum og eins kom til hennar ungur maur sem greinilega tti a fylgjast me henni. Hn henti honum einu sinni t me miklum ltum. Neema var fn. Hn hafi stdera Bandarkjunum. Hn hatai Amerkana eins og pestina, en var mjg hrifin af gyingum af einhverjum stum.

Ekki var a svo a svartir menn vru fyrirferamiklir Danmrku egar g kom anga. Maur s afar sjaldan blkkumenn rsum, en Kaupmannahfn voru eir vitaskuld fleiri. Maur tk auvita eftir blkkumnnum, m.a. skum fegurar eirra og lkamlegs atgervis, sem bar af mia vi stand Dana. gari eim sem g bj lengstum rsum, bj til dmis freysk kona me svarta dttur, sem hljp eins og gasella. arna var einnig ungur maur sem aeins talai Oxford ensku, og var eins og blanda af Sidney Poitier og Harry Belafonte. Hann bj me danskri stlku. Hann var fyrsti nmsmaurinn sem g s me farsma strtisvagni. Svo keyri hann um Jagar og eitt sinn var hann kominn Bentley breskum pltum. Hann gekk oftast frakka r kasmrull. a var maursem "hafi stl".

belafonte5

Ekki m gleyma v a egar g bj essum risastra og aljlega stdentagari thverfi rsa Danmrku, sem heitir Skjoldhjkollegiet, bj ar ung, slensk kona, sem tti danskttaa mur sem var af blkkumnnum komin. essi unga kona hafi veri mr skla nokkrar vikur 9 ra bekk, ur en hn flutti eitthvert anna. Hn d um aldur fram. Hn og systkini hennar hafa lklega veri fyrstu mlattabrnin slandi 20. ld (fyrir utan afkomendur Jnatans (Schimmelmanns) Gram (Ht gram skv. njustu rannsknum Gsla Plssonar 2014), leysingja sem settist a slandi 19. ld). Kennarinn sagi okkur a hn vri "ekki svrt" og a a mttum vi ekki segja vi hana. ess vegna var hn alla jafnan kllu "hin svarta", hn vri ljsbrn. i viti hvernig brn eru.

Annars get g ekki sagt a g hafi rekist margalitaa vinni, svona i in the flesh, nema sem hreingerningarflk htelum og oftast sem lgstu undirsttt. Stundum var g eini hvti maurinn neanjararlest London. a tti mrmjg spennandi.

Ekki m gleyma tveimur close encounters of the the third kind. Einu sinni fr g me hpi herstvaandstinga Vllinn til a kynnast mlum ar. ar var meal annars komi vi mtuneyti. ar vann svartur maur, sem var mjg undrandi v a sum okkar vrum yfirlstir kommnistar. That's bad, sagi maurinn og hann meinti a hjartanlega. Hitt skipti var egar g fr rstefnu Maine BNA, og bj ar Stowe House Hotel bnum Bowdoin. elsta hluta htelsins mun Harriet Beecher Stowe (1811-1896) hafa skrifa Kofa Tmasar Frnda. Eini starfsmaurinn morgunverarsalnum var mialdra blkkukona, sem spuri okkur margs og talai miki. Hn vildi vita hvaan vi vrum. Vi vorum samansulla af hvtingjum fr mismunandi lndum. egar hn var bin a f a vita a g og arir arna vrum fr slandi, tengdi hn okkur egar sta Leif Ericsson, sem mun vera ekktur essum slum. Mig langai stainn a vita af hverju hn vri a rla arna fyrir okkur fyrst fremsta bkin gegn rlahaldinu var skrifu essum sta. Hn svarai "I have a Dream...."og hl dtt. N er ekki lengur htel Stowe House og kannski er Obama draumurinn.

Fyrir rmum ratugi san, heyri g lka tvr sgur sem lgust mjg illa mig. Ein var um slending Kaupmannahfn, sem tlai sr a komast yfir kvena svarta konu, v hann hafi ur gert a me llum rummeirihttar kynttum. Vona g a brurnir Gonni og Siffi, sem lengi vel hseruu Kben, hafi gengi fr essum grahesti egar hann var binn a ljka ranaugun sinni Sameinuu junum. Slka menn tti a setja Sdrasafni ea Reursafni Hsavk.

Hin sagan er fr Bolungarvk. ar var svartur drengur lagur einelti af frumbyggjunum. Menn reyndu a gera honum lfi leitt allan htt, skvetta yfir hann aurbleytu egar hann var a labba sklann og berja hann og lemstra, og jafnvel aka hann. g hafi etta eftir kennara hans barnasklanum Bolungarvk. t fr essu tla g a fjlskylda Dr. Huxtable hafi ekki veri srstaklega vinslt sjnvarpsefni Bolungarvk. essar afarir a saklausum dreng fr Jamaica minnti mig dlti ningshttinn vi drpin Bskunum Spnverjavgunum aeins austar vi Djp fyrr ldum. etta er kannski kennd sem ltt me a brjtast t, ef eitthva ber t af og litbrigi vera?

Saga svarta mannsins slandi er stutt.Ekta bartta fyrir rttindi eldkkra var fyrst a veruleika ri 2004 egar starfsmenn Reykjavk Grapevine, sem ekki eru allir vel lsir, hldu v fram a jdansaraflag Reykjavkur vildi ekki lna bningana sna til eldkkra. etta byggi vst msum misskilningi, mest rgudjsurum, enda mega allir, konur sem karlarf lnu peysuft, upphlut, skautbning og anna kinky stuffhj jdansaraflaginu.

nstu frslu rek g sgu blmanna slandi og meal annars huga eirra slenskum peysufatakerlingum. averur alvru sagnfri n lsingar merkilegri lfsreynslu minni.

black

g glmi vi Gu

Gyingur stjrnar Seder  Reykjavk

Fyrr r skrifai g um spurningu sem borist hafi Vsindavef H um uppruna orsins gyingur. Spurningunni var beint til Gurnar Kvaran forstumanns Orabkar Hsklans, sem svarai svona.

Mr tti svari vlukennt og g hef leyft mr a gagnrna a vi Vsindavefinn. En a virist vera glma vi Gu.

svari Gurnar Kvaran st m.a.mjg ruglingslegt og hlutlgt mat eli gyinga, sem g hef egar gert athugasemd vi vegna ess a a er sguflsun fjrum setningum. Svonaritai Gurn Kvaran:

"Neikva merkingin ji lklegast rtur a rekja til ess a gyingar sem stunduu viskipti va um heim sari ldum, ttu erfiir vifangs, nskir okurkarlar og efnuust oft vel. etta litu arir hornauga og fari var a nota jew, jde, ji neikvum tn um kaupsslumenn af gyingattum. Hin neikva merking sem Jude fkk skalandi runum milli stra og sari heimsstyrjldinni er af rum toga og var tmabundin. Hn ni yfir allt flk af gyingattum, ekki aeins kaupsslumenn."

Forstumaur orabkarinnar skrifar einnig frekar ljst ennan veg:

"Bi orin ji og gyingur koma fyrir fornu mli. Gyingur er eiginlega norrn ummyndun latnu jūdaeus annig a nafni var tengt orinu gu. Gyingur merkti v raun upphaflega sama og ji."

a er einfaldlega ekki rtt hj Gurnu Kvaran a gyingur s ummyndun af orinu Judus. Judus er upphaflega leitt af hebreska orinu Yehudi, heiti egna konungsrkisins Jda (Malchut Jehuda). Gyingur er hins vegar skylt orinu Gu, lkt og gyja. Ori verur a teljast hafa veri nyri 13. ea jafnvel 12. ld, sem lklega hefur ori til egar menn fru a a kafla r Biblunni. Ori er ekki ummyndun orinu judus. essi skring Gurnar er afar furuleg. Judeaus, Yehudi og skyld heiti eru ekkert skyld orinu Gu, hvorki hebresku, latnu ea slensku (vestnorrnu). Gyingur er aftur mti, svo g endurtaki sjlfan mig ngu oft, tengt og dregi af orinu Gu.

essi rk mn bar g undir Vsindavefinn, en menn ar b vsa gangrninni fr me eim rkum a Gurn Kvaran hafi notast vi slenska Orsifjabk sgeirs Blndals Magnssonar fr 1989, sem upplsir frekar ljslega: "eiginl. norr. ummyndun lat. judaeus og nafni tengist orinu gu." (Bls. 290). Vsindavefurinn byrgist v niurstu forstumanns Orabkar H.

g s nttrulega ekkert v til til fyristua menn vitni nstum orrtt ann merka mann sgeir Blndal Magnsson. En getur ekki hugsast a sgeir Blndal hafi haft rngu a standa? Hvernig getur or me stofnmyndina gu veri ummyndun r orinujudus latnu, egar stofn ess or er ekki gu? a er ekki ummyndun heldur orskipti (transformation).

Ori gyingur var snilldarlegt nyri, sem fyrst kemur fyrir svo vita s, egar Gyinga Saga var til rtt eftir mibik 13. aldar. Brandur Jnsson, sar biskup Hlum var lklegast hfundurinn. Ori gti veri miklu eldra. Ori gyingur var rugglegabi til til ess a eiga vi um "Gus j". essum tma var ori judus (Jude, Jew og nnur skyld or) fyrir lngu bi a f neikvan bl Evrpu, m.a. vegna meferar kirkjunnar gyingum. Brandur Jnsson, sem setti saman Gyinga Sgu, ddi t.d. einnig franska 12. aldar gufringinn Philippus Gualterus yfir slensku, en Gualterus essivar meal annars ekktur fyrir rit sn gegn gyingum. tli Brandur hafi ekkt au nrit og tt au leiinleg og lagst a a ba til ori gyingur, svona til mlsbta? ar sem allthljmar best slensku, hefur Gualterus veri endurskrur og er kallaur Valtr fr Kastala.

En sjaldan er ein bran stk. Skoi etta svar Vsindavefsins, sem er hi mesta dmsdagsrugl sem g hef s lfsleiinni. arna er t.d. haldi fram:

"Hins vegar m fullyra a allir slendingar eru komnir af Gyingum ef grannt er skoa. Til ess a tta sig v m til dmis lesa svr hr Vsindavefnum um afkomendur Karlamagnsar og Jns Arasonar. a arf sem s ekki a hafa veri uppi nema einn okkalega kynsll slendingur af Gyingattum fyrir 1500 ea svo til ess a vi sum ll „Gyingar" essum skilningi. Me v a essir slendingar hafa sjlfsagt veri margir er lklegast a vi sum ll komin af Gyingum marga vegu."

Hvert er veri a fara? Kannski getum vi lka haldi fram aef eitthvert skyldmenniPauls Ramsesar hefi komi til slands vel fyrir 1500 vrum vi ll "svrt" "essum skilningi". En hva skilningi? Eigum vi ekki a fara okkurhgt ennan Vsindavef ef svrin ar eru sem hr segir.En ef Vsindavefurinn er skeikull og heldur sem fastast fyrrgreind svr, segi g baraShabat Shalom sgyingarnir mnir.

Myndin efst snir gying stjrnabnahaldi vi pskamlt gyinga Reykjavk fyrir nokkrum rum.

Teicht1
Rebbe Velvel sagt: Islender sind alle ein bissen meshuggene!

essi Ramses......

Ramses brkaup

Um daginn ritai g um hannRamses eins og hundru annarra slendinga sem vilja vel. g mlti me v a hann yri frur til slands og a ml hans yri rannsaka niur kjlinn. Er eitthva a v? g mlti me v a menn sndu samkennd llum viskiptum vi flk, ef minnsti grunur vri um a a vru httu.

g hef svo fylgst me umrunni ogn eru svo sannarlega farnar a renna mig tvr grmur. Getur veri a Ramses s binn a hafa hlfa slensku jina a fflum? Heitir essi maur raun Paul Oduor Pata og er ekki nokkurri httu. Er hann loddari, sem svkur f af flki? Er hann umbosmaur slenskra samtaka sem hugsanlega svkja lka f af flki? Hann er a minnsta kosti binn a viurkenna a hann var stjrnmlamaur heimalandi snu. En er allt hitt lygar og svik? Er Paul Odour Pata (Ramses) bara eins og einn af essum Afrkumnnum sem sendir r tlvubrf me lygalega gri sgu og reynir a hafa af r f? Erum vi, sem viljum vel, einfeldningar sem hann hefur mala mlinu smrra svikamyllu sinni?

essu halda msir fram og umran hr, og hr hefur gefi mr stu til a staldra vi. Paul Odour er kannski "a very Bad Odour", ea eins og einn slendingur me mikla samkennd segir oft: "a er sktafla af essu mli".

En rtt fyrir njar upplsingar um Paul Odour Pata (Ramses),tel g a samkennd eigi vi mli hans, mean mliverur rannsaka niur kjlinn. Og ef ljs kemur a piltur essi er ekki allur ar sem hann er sur, ttum vi a sj til ess a hann og fjlskylda hans lendi ekki frekari vandrum. Konan hefur leyfi til a vera Svj. Svo a fjlskyldan sundrist ekki, vri vitaskuld nrtkast a athuga hvort Paul Odour Pata (Ramses) s ekki velkominn ar lka.

Menn vera a viurkenna eitt. a er dltill stjrnmlamannabragur yfir Ramses myndinni hr a ofan.


Strt gos slandi

Sinalco gos

Sinalco er drykkur sem seint gleymist. Ekki finnst mr g hafa s ennan gta drykk verslunum slandi nokkur r. egar sklaflagar manns voru a sulla sig Pepsi og Kki, ea Pli, var g harur hangandi Sinalcsins. Limonade Gazeuse st stundum flskunum og a hljmaimiklu betur en Reg. Trade Mark.

g drakk aeins ennan drykk flskum, aldrei r plasti ea ds. g giska a g hafi sku minni drukki um a bil 1000 Sinalco flskur.

essi gti strusdrykkurer ttaur fr skalandi var upphaflega settur markainn sem hollustudrykkur ri 1902. etta mun vera einn elsti gosdrykkur Evrpu, sem enn er drukkinn,og mun n vera seldur tplega 50 mismunandi lndum.

Inner-Wieder-Sinalco-Print-C10398401

egar g kom fyrst til Frankfurt skalandi ri 1971me foreldrum mnum,var ngjulegt a geta s a "alslenskur" drykkur eins og Snalci vri til skalandi lka. ar fkk g einnig fyrsta skipti gosdrykk sem g hef aeins drukki risvar sar lfsleiinni. Afri Cola heitir hann. Hann er vst enn hgt a f skalandi. g man ekki bragi.

Nlega, egar g hef veri skalandi til a grufla sagnfrinni, hef g alltaf gleymt a f mr Sinalco. N er g yrstur.

Ef einhverjir sakna Sinalcosins (Sine alcohole) eru eir velkomnir a deila me mr minningum afeinu strsta gosi slandssgunnar.

Myndin efst er af hfundi bloggsins 5. aldursri a amba Sinalcoflsku.


Flttamaurinn og samviskan

Falash mura

Hrslan vi svarta manninn er enn landlg slandi. Ml Pauls Ramses er gott dmi um a.

Ramseser vsa af landi brott. Menn hafa mislegt sr til mlsbta, en ekki minnsta vott afmekennd, sem a vera svo rk mealkristinnaja. Birni Bjarnasyni ykirflk stjrnast af tilfinningasemi umrunni og telur a brottvsun Ramses styjist vi lagaleg rk og veraga embttisfrslu. Hn styst a minnsta kosti ekki vi neina haldbra rannskn hgum mannsins. Tilfinningasemi er g, en mr finnst lka margir styja Ramses vegna ess eins a eir eru mti rkisstjrninni og nota mli eins og allt anna til a koma Birni Bjarnasyni bobba og rkistjrninni burt. Hvar er mekenndinme manni sem lkast til er lfshttu veri hann sendur til Kena?

essu mli virist rkja tvskinngungur ba bga. Svo m ekki gleyma ABC barnahjlp, sem heyrist nefnd sambandi vi ml Paul Ramses. a er stofnun/bissness sem g vildi vita meira um en a sem gles vefsu stofnunarinnar.

Fyrir nokkrum rum sndi mr kona myndir af dreng sem hn hlt sig styrkja ganda fyrir tilstulan ABC hjlpar. g bentikonunni a myndirnar fr ri til rs vru ekki af sama drengnum og a var greinilegt. egar konan s a, var hn fljt a lykta: Svo styrki g marga drengi ganda.

Mr ykir furu sta a Utanrkisruneyti, sem styrkti verkefni a sem Paul Ramses kom a Kena me ABC Barnahjlp, geri ekkert essu mli.

Fum Paul Ramsem aftur til slands mean ml hans er rannsaka niur kjlinn. Ef enginn ftur er fyrir fltta Paul Ramses, getur hann fari heim og eflt sitt land. Ef hann er httu getur hann ori gur slendingur me llu sem v fylgir.

Eftir stendur, a a ykir gott ml a veita klumbskri krustu sonar rherra og snldurugluum skkmeistara dvalarleyfi og express rkisfang slandi. En Afrkumanni er hent t s sona, tt lf hans s httu. Erfitt a skra slkt. En Bjrn Bjarnason gerir a vonandi betur en me v tui sem hinga til hefur komi t r honum.

-- -

Myndin efst er afgyingastlku sem mr tti passa svo vel vi essa frslu.eldkkir slendingar eru sjaldsir,og greinilegaekki eins velkomnir og essa stlka er srael.


N verur Johnny rannsakaur

holocaust4

Kri rkissaksknari,

Nlega lokai http://www.mbl.is/ blogg manns sem notar dulnefni Johnny. Lgfringur Morgunblasins tilkynnti Johnny kvrum fjlmiilsins. Morgunblai s sr ekki frt a leyfa Johnny a halda ti bloggi blog.is vegna skoana hans, sem taldar eru vara vi hegninarlg (sjhr)

Johnny er enn a http://semaspeaks.blog.is/blog/semaspeaks/entry/584226/og afneitar hvarfi 6000.000 manna sem myrtir voru 1940-45. Johnny heldur v m.a. fram a gyingar hafi skipulega stula a mengum kynstofns og "bllnu" hans. Hann talar opinberlega um arar jir, jarbrot og slenska einstaklinga ann htt, a g er ekki vafa um a ummli hans vara vi kvi slenskum hegningarlgum.

Httvirtur saksknari tti a sj brna stu til a hefja rannskn v hver Johnny er, og draga hann fyrir dmstla fyrir ummli sn. g bst vi v a embtti Saksknara rannsaki ummli Johnnys og taki etta erindi mjg alvarlega, nema a embtti telji Helfararafneitun og kynttahatur sttanlegt tjningarform opinberum milum slandi.

Erindi etta verur smuleiis sent Dmsmlarherra og Rkislgreglustjra og birt bloggi undirritas

Viringarfyllst,

Dr. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson


Sagan endurtekur sig - stundum

A classic handbook

Rkistvarpi skri fr v um daginn, sinn htt, hvernig Bandarkjamenn hefu nota knverskar pyntingaraferir vi yfirheyrslur fngum Guantanamo. RV hefur etta eftir New York Times og segir: Srfringar Bandarkjahers harkalegum yfirheyrslum og pyntingum fanga Guantanamo bunum lru tkni sna af yfirlitsblai sem var orrtt lsing hrottaskap sem Knverjar beittu bandarska strsfanga Kreustrinu.

etta tti mr afar fyndi, v ri 1965, nnar tilteki 10. mars,geri jviljinn grn af bklingi sem sagi fr essum lsingum aferum Knverja og geru kommar lti r pyntingum vinanna austri.

hugavert finnst mr,a vinstri menn RV dag telji a yfirheyrsluaferir gegn meintum hryjuverkamnnum Guantanamo su alvarlegri en jviljakommarnir geru ri 1965. Hafa menn lrt eitthva, ea er bara ekki sama hver notar aferina?

jviljinn hafi etta a segja grein sem kllu var Avrun til Varbergsmanna og myndin hr a ofan skreytti hana:

Fyrir nokkru barst inn blai gtur bklingur og nefnist [hann] Siareglur hermannsins ea "The Fighting Man's Code". Bkin er a sjlfsgu tlu lrishetjunum Keflavkurvelli og er s skring gefin samningu ritsins, a nokku hafi bori v Kreustrinu, a handteknir Bandarkjamenn ttu ekki sna siferisrek sem skyldi. Kommaskammirnar beittu llu illu, gnunum, sgarettuleysi og pyndingum, en tk t yfir jfablkinn egar saklausir westanvrar [sic] voru ltnir lesa Marx og Lenn og biu tjn slu sinni. - Vegna eirra fjlmrgu Varbergsmanna, sem hafa hyggju a gerast sjlfboaliar bandarska hernum og verja me honum lri, birtum vi hr fjrar myndir r bkinni ar sem v er snilldarlegan htt lst, hverju eir mega eiga von, ef eir falla vinahendur. Don't do it boys!

a er greinilega ekki sama fyrir suma slendinga hverjir pynta. Bandarskar pyntingar meintum hryjuverkamnnum eru forkastanlegar, en jviljamenn, held g, hafi ekki tra vfyrr en seint og sar meir, upp trbrur sna Kna og Kreu, a eir gtu gert flugu mein.

N vilja gamlir kommar og arar einfaldar slir helst ekki tra ru en a allir fangar Guantanamo hafi veri sktar.


Or eru erfi

Heroes at the University

Mat manna orum er mismunandi, og eins og flk gat heyrt sjnvarpsfrttum 2. jl, var einhver frttastofu Sjnvarpsins lklega ekki alveg v a maur s sem myrti saklaust flk me strri grfu fjlfarinni gtu Jersalem hafi verihryjuverkamaur. Tvisvar var teki srstaklega fram a a vru sraelsk"Stjrnvld sem tala um hryjuverk" . Reyndar varlykta a "ljst er a ekki var um slys a ra".

Lengi er san Palestnumenn hafa veri kallair hryjuverkamenn af frttamnnum RV og Sjnvarps. eir eru jafnan"lismenn" ea "flagar frelsishreyfingum". eir "skjta oftast til bana" en "drepa" ekki eins og sraelsmenn.

Palestnumaurinn, sem myrti flk af handahfi Jersalem, var reyndar brotamaur me sakaskr sem m.a. innihlt jfna og eiturlyf. Hann hafi nauga sraelskri konu, sem hann bj me tma, og fengi 2 ra fangelsi fyrir a!!! tti essi maur yfirleitt a vera uppi grfu miborg Jersalem?

N vandaist mli fyrir RV.Grfumaurinn var hvorkilismaurn flagsmaur frelsishreyfingum, og alls ekki hryjuverkamaur samkvmt skilgreiningu RV. Hva svo me tndur moringi og okki? tli a henti RVskum frttaflutningi?

Veri viss um, sama hva dismaurinn var samkvmt slenskum rkisfjlmilum,a mynd af honumog grfunni lka mun brtt vera sett upp heiursvegg pslarvttanna BirZeit hsklann Vesturbakkanum (sj mynd).


Fyrri sa | Nsta sa

Höfundur

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

vilhjalmur@mailme.dk

Bkur

Kynning nokkrum frslum, greinum og bkum PostDocs


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband