Leita í fréttum mbl.is

ICELAND - Ţegar Íslendingar urđu til ţess ađ bandaríski kvikmyndaiđnađurinn var ritskođađur

  Payne and Sonja

Fyrr á árinu skrifađi ég um hve illir Íslendingar gátu oft orđiđ, og verđa enn,  ţegar ađ mannorđi ţeirra og menningu er vegiđ á erlendri grundu. Ţá sagđi ég frá "albínóum" í Ţýskalandi á fjórđa tug síđustu aldar, sem ţóttust vera Íslendingar, og fóru slíkir loddarar fyrir brjóstiđ á íslenskum lćkni sem ţá var búsettur í Ţýskalandi. Íslendingar eru ekki albínóar, bara dálítiđ fölir.

Áriđ 1942 kom á markađinn bandaríska kvikmyndin Iceland, sem fjallar um ástir íslenskrar stúlku og bandarísks hermanns. Myndin er listskautamynd međ norskćttuđu skautadrottningunni Sonju Henie og hjartaknúsaranum John Payne í ađalhlutverkunum.  Ţetta var víst ósköp ómerkileg Hollywood klisja

Morgunblađiđ greindi fljótlega frá ţessari kvikmynd vegna ţess ađ hinn voldugi kvikmyndagagnrýnandi viđ New York Times, Bosley Crowther (1905-89), fór ekki mjög lofsamlegum orđum um innihald myndarinnar og ţótti hún til ţess fallin ađ skapa Bandaríkjunum óvildarmenn og skemma vináttu á milli ţjóđa. Gangrýnandi The Washington Post tók í sama streng.

Yfirvöld á Íslandi höfđu strax samband viđ sendifulltrúa sinn í Washington, sem hefur líklega brugđiđ sér strax í bíó og orđiđ fyrir smá áfalli ţegar hann sá Iceland. Myndinni var mótmćlt harđlega af sendiherranum, Thor Thors. Morgunblađiđ greinir frá ţví 18. desember 1942 og segir ađ fyrir óskir sendiherrans hafi nafni myndarinnar veriđ breytt og ţađ sem í henni var, og sem tengdist Íslandi, hefđi veriđ fjarlćgt. 

Í ársbyrjun 1943 er greint frá ţví, ađ vegna ţessarar kvikmyndar og annarrar, "A Yank at Eton", hafi bandarísk yfirvöld krafist ţess ađ lesa yfir handrit allra kvikmynda bandaríska kvikmyndaiđnađarins áđur en ţćr fóru í framleiđslu -  Mótmćli smáţjóđar sem ekki einu sinni hafđi séđ kvikmyndina Iceland, olli ţví ađ ritskođun hófst í kvikmyndaiđnađinum í Bandaríkjunum á stríđsárunum. Ţađ ţykir mér nokkuđ merkilegur áfangi í íslenskri sögu. Mér er í ţví sambandi hugsađ til nokkurra Múhameđsteikninga sem teiknađar voru í Danmörku nýlega.

Kvikmyndin Iceland fékk eftir sýningar í Bandaríkjunum nýtt nafn, Katina, en ţađ nafn virđist ekki hafa fest sig í sessi, ţví myndin var t.d. sýnd á Stöđ 2 fyrir 20 árum síđan undir nafninu "Iceland". Myndin var einnig sýnd međ ţví nafni í Reykjavík áriđ 1944 og virđast mótmćlin ekki hafa ekki veriđ eins sterk ţá og 1942.

 

Iceland

Ţórđur Albertsson (1900-72), fiskútflutningserindreki, sem áriđ 1942 var umbođsmađur Lýssissambands Íslenskra Botnvörpunga í New York, skrifađi Morgunblađinu og lýsti kvikmyndinni. Lćt ég lýsingu hans nćgja:

Hjer hefur myndin fengiđ frekar slćma blađadóm. Finst flestum sem efni myndarinnar sje ákaflega lítilfjörlegt og illa samiđ, en ađ ţađ sjeu náttúrulega skautasýningar Sonju Henie, sem eigi og muni draga fólk ađ myndinni. Er ţađ einkum stórblađiđ "New York Times" (15. Október), sem tekur málstađ Íslendinga. Skal jeg nú skýra frá, hvernig myndin kemur mjer, sem Íslending, fyrir sjónir. Ţađ er ţá fyrst, ađ ţessi íslenska fjölskylda, foreldrar Katinu (Sonju), sem reka kaffistofu í Reykjavík og sjást mikiđ gengum alla myndina, eiga ekkert sameiginlegt međ íslenskri fjölskyldu, heldur koma fyrir og leika sem vćru leikararnir ađ sýna fjölskyldulíf t.d. í Palestínu, en ţađ tekst ágćtlega og er alveg "ekta" (jeg hef sjálfur veriđ í landinu helga). Undirlćgjuháttur, peningaágirnd, níska, og alls konar fleđulćti međ viđeigandi (óíslensku) handapati er ţađ, sem einkennir ţessa íslensku fjölskyldu. [Leturbreikkun blogghöfundar] Annađ sjest ekki af Íslendingum í myndinni, nema sjálfur unnusti Katinu, og ísl. síldargrósseri og sonur hans. Er síldarkaupmađurinn mjög ólíkur Íslendingi, og sonurinn svona góđlátlegur idíjót. En ţađ er unnusti Katinu, sem er látinn heita Sven Sverdrup (og ćtti ţví vitanlega ađ vera Svíi), sem kórónar allt í ađ gera okkur Íslendinga auvirđilega. Og, eins og ameríski blađamađurinn segir, myndi ekki ná í neina stelpu, hvađ ţá heldur skautadrottninguna Sonju Henie. Er hann látinn sitja eins og hálfbjáni og naga á sjer neglurnar, međan ađ mótstöđumađurinn tekur af honum stelpuna.

Í myndinni er ţessi prestur, sem er látinn heita "Herrn Tegler"[Herr Sigvis Tegnar] og ćtti ţví ađ vera ţýskur, látinn ganga um á veitingahúsunum. Ef hann sjer Ameríkana međ ísl. stúlku, gefur hann ţeim nafnspjald sitt í auglýsingarskyni fyrir "giftingastofnun" sína. Hann er hinn fleđulegasti og sýnir áreiđanlega einhverja manntegund, sem búa sunnar á hnettinum en Íslendingar. Ţegar hann er búinn ađ gifta ţau Katinu og Ameríkanann, segir hann: "Tillykke og mange Börn" og bćtir viđ á ensku: Ţađ ţýđir "Good luck and many children"

Ađrir Íslendingar sjást ekki í myndinni, nema skautafólk, sem fer í norska ţjóđbúninga og dansar hálf-fćreyska dansa á "Ólafsvökunni", en "innfćddir" hljófćraleikarar eru klćddir eins og svissneskir fjallgöngumenn. Tvisvar er talađ um Eskimóa í myndinni. Í seinna skiptiđ segir ameríski hermađurinn: "Fáđu Eskimóunum aftur skautana sína".

Ekkert sjest af bćnum Reykjavík, engar götur ađeins skautahöllin, og ţetta hótel Jorg, ţar sem mjög fjölmenn og skrautleg hljómsveit leikur, og salirnir og dansgólfiđ er rúmgott og hiđ fegursta.

Ţađ sem mjer finnst einna leiđinlegast viđ myndina er, ađ öll ísl. fjölskyldan og t.d. presturinn tala međ greinilegum ţýskum blć, og er ţetta augsjáanlega viljandi gert, ţví oft heyrir mađur slíkt í myndum, ţegar leika ţarf ţýska nasista. .....

Ţó er skylt ađ geta ţess, ađ kaffistofa sú, sem foreldrar Katinu reka í Reykjavík, er miklu snyrtilegri ađ öllu leyti en slíkar stofur heima. Ţađ er satt ađ segja til háborinnar skammar, hvađ slíkar stofur heima eru sóđalegar, ađ jeg tali ekki um ţessar "holur", sem risiđ hafa upp međ ástandinu. Ţađ vćri sannarlega meiri ţörf á eftirliti, og ađ loka einhverjum af ţeim, annars gćti veriđ ađ nćsta Íslandsmynd sýndi eina slíka, eins og ţćr eru í raun og veru, og ţá fyrst vćri ástćđa til umkvörtunar.

Eggert Ţór Bernharđsson sagnfrćđingur, sem skrifađi um Iceland í Sagnir 13 áriđ 1992 kemst ađ eftirfarandi niđurstöđu: "Hins vegar virđast Íslendingar hafa tekiđ ótrúlega alvarlega áhrifin sem ein kvikmynd gat hugsanlega haft á viđhorf heimsbyggđarinnar til ţeirra. Kannski helgađist ţađ af ţví hversu mótandi áhrif kvikmyndir höfđu á hugarheim ţeirra sjálfra".

Ţessi niđurstađa Eggerts stenst varla, ţar sem Íslendingar höfđu ekki einu sinni séđ kvikmyndina, ţegar ţeir fóru hamförum út af henni síđla árs 1942. Ef tekiđ er miđ af lýsingu Íslendings í New York, sem sá myndina og sagđi frá henni, fór mest fyrir brjóstiđ á honum ađ Íslendingar voru ýktir eins og einhverjir íbúar "Palestínu" sem töluđu međ ţýskum hreim. Ţađ sćrđi greinilega mest ađ Íslendingar yrđu ađ einhverjum fígúrum sem Bandaríkin börđust viđ, (ţjóđverjum), og Ţjóđverjar hötuđu, (gyđingum), og jafnvel ađ Eskimóum. Ţví sumir íslendingar höfđu lítiđ álit á nasistum međan ađrir voru ekki minni gyđingahatarar en gekk og gerđist í Evrópu og BNA á ţessum tíma.

En kannski var bjöguđ landlýsing Iceland ekki svo fjarri lagi eftir alt. Í merkisgrein eftir Eggert Ţór má lesa ađ ástandiđ varđ nokkuđ slćmt, ađ minnsta kosti ekki dans á skautum fyrir alla.

Ástand
Skautađ
Skautađ lágum faldi í Reykjavík, Iceland

 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

vilhjalmur@mailme.dk

Bćkur

Kynning á nokkrum fćrslum, greinum og bókum PostDocs


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband