Leita í fréttum mbl.is

Fćrsluflokkur: Vísindi og frćđi

Nautheimska

kyr_a_beit17052004

Ţetta (opniđ hlekkinn) er ţađ sem ég kalla NAUTHEIMSKU: Jóhann Ţórsson hjá Landgrćđslu og Ólafur Ragnar Grímsson eru greinilega farnir ađ stunda skinheilagt nautaat. Ef Jóhann ţessi ferđađist minna á ráđstefnur erlendis og Óli hefđi flogiđ minna á ćvileiđinni, og ţeir báđir ferđuđust međ strćtisvagni, vćru ţeir ekki bolast í nautpeningi sem ađalorsök losunar. Arfavitleysa í annars skynsömu fólki er stundum til vandrćđa.

Vel mćtti minnka viđ sig í nautaati og grćđgislegu hamborgaraáti, en heimsendaakstur Íslendinga og grillćđi ţeirra og annarra velmegandi ţjóđa er miklu verri en prumpiđ úr fjórfćtlingum. Vitaskuld er unniđ graslendi fyrir nautpening á CO2 eyđandi landsvćđum og skógum er eytt fyrir parketiđ ykkar. Ţađ er mikiđ vandamál. Menn geta einfaldlega hćtt ađ borđa nautakjöt sem framleitt er á ţann hátt og gengiđ út í búđ til ađ kaupa naut, í stađ ţess ađ sendast á bílnum.

Óli og Jóinn hjá Landgrćđslunni leysa einnig vind. Aukin grasafćđa ţeirra, ţegar ţeir eru hćttir í wagyu nautakjötsátinu og gúllasinu, mun óefađ auka metanlosun og valda heimshitnun. Tvískinnungur geldneytis í heimshitnunarbissnessinum er bölvađ prump - og til vandrćđa.

Metan og önnur losun viđ nautakjötsframleiđslu, í t.d. ađalkapítalistalandinu BNA, er ađeins 2,3% af allri losun BNA. Ef slík framleiđsla er svo mikiđ til vandrćđa, er ţá ekki best fyrir Óla og Jóa ađ hćtta ađ drekka mjólk og éta skyr. Beljur reka álíka mikiđ viđ og ţau naut sem verđa ađ kjöti.

Mannskepnan ćtti líklega ađ hugsa um ađ fćkka sjálfri sér (á skynsamlegan hátt), ţví ţađ er hún, en ekki nautiđ sem veldur heimshitnuninni.

Myndin efst er tekin af sökunautum undir eldfjalli. Er ekki best ađ banna eldfjöllin líka, fyrst nautheimskan er viđ völd - helvítis útgeldingana og túrhestana sem flykkjast til "hreina landsins" okkar í flugvélum og ţeytast um í rútum og á bílaleigubílum. Ţađ eru skepnurnar sem valda losuninni.


Eru lćknar hafnir yfir lög og reglur á Íslandi?

masquebu8.jpg

Tómas Guđbjartsson heitir íslenskur skurđlćknir sem mikiđ var í fréttunum ţegar íslenskir lćknar hótuđu sér til hćstu launa í sögu Íslands. Ţessi sami Tómas hefur nú veriđ hreinsađur af sjúkrahúsi í Svíţjóđ fyrir ţátttöku sína í misheppnađri skurđađgerđ, ţar sem plastbarki var grćddu í Erítreumanninn Andemaria Beyene sem stundađi doktorsnám í jarđfrćđi á Íslandi.

Tómas lýsti ţví yfir ađ "ţungu fargi vćri af honum létt, ţegar sjálfsótthreinsandi skýrsla Karolinska spítalans í Stokkhólmi birtist fyrir nokkrum dögum. Ţar var ásökunum Bengt Gerdins fyrrv. prófessor í Uppsölum um ađ ítalski lćknirinn Paolo Macchiarini hafi framiđ brot afneitađ međ afar vafasömum rökum. Mat sjúkrahússins á sjálfu sér og starfsmönnum sínum er auđvitađ ekki hlutlaus dómur.

Nils Eric Sahlin formađur siđanefndar hjá sćnsku vísindaráđinu segir nú, ađ skýrsla Karólínska sjúkrahússins um barkaađgerđir ítalska lćknisins Macchiarini sem kynnt var í síđustu viku - sé skandall.

Íslensk siđanefnd verđur ađ taka á ađgerđ Tómasar og Óskars Einarssonar, sem unnu međ Paolo Machiarini. Til hvers höfum viđ annars siđanefndir? Eru íslenskar siđanefndir bara til ţess ađ sýkna lćkna sem gera mistök og til ađ bjarga kollegunum fyrir horn?

Paolo Macchiarini er einn af ţessum ítölsku lćknum sem tekst ađ sannfćra allt og alla um yfirnáttúrulega getu sína. Viđ höfum séđ ţá nokkra, t.d. náungann Sergio Canavero, sem nú stefnir ađ ţví ađ grćđa höfuđ á fólk - eđa lćknirinn Tullio Simoncini sem hélt ţví fram ađ hćgt vćri ađ lćkna krabbamein međ bökunarsóda. Ţessir lassarónar eru fyrst fremst ađ hugsa um bankareikninginn sinn og frćgđina. Paolo Macchiarini er nú orđinn frćgur af endemum og samstarfsmenn hans einnig.

Ef siđanefnd í lćknisfrćđi undir Vísindaráđi Svíţjóđar telur ástćđu til ađ tala um skandal, ćttu ábyrg, íslensk yfirvöld vitaskuld ađ hefja rannsókn á ađkomu tveggja íslenskra lćkna sem unnu í samvinnu viđ Macchiarini. Ábyrgđ međverkamanna Macchiarinis er mikil og laun ţerra eftir ţví. Hćstu launum fylgir ósjaldan mesta ábyrgđin! Kannski eru launin hjá ţeim sem sitja í siđanefndum á Íslandi of lág til ađ nokkuđ sér gert. Kannski dćma lćknar sig sjálfir?


Ţörf áminning

Á tímum samsćriskenninga og heimsendahyggju, sem ekki hefur sést í eins miklum mćli síđan á svörtustu miđöldum, er hollt ađ horfa á ţennan ţátt.

Ban Ki-Moon lýsti ţví yfir um daginn, ađ brátt vćri ísinn horfinn á Íslandi. Ban Ki-Moon og koltvísýringspostulinn Al Gore geispa líklega fyrr golunni en jöklar Íslands.

Er óendanlega hćgt ađ misnota SŢ til alls kyns hópćsinga?


Allt er gott í hófi

eitur

 

Nú berast fréttir af ţví ađ Omega 3 sé (mögulega) krabbameinsvaldandi. Slíka pillu eiga sannir Íslendingar, sem ţamba lýsi og éta Omega 3 í öll mál, erfitt međ ađ kyngja. En ef Omega 3 fitusýra er tekin inn sem fćđubót og til heilsubóta eiga menn nú á hćttu ađ lenda á krabbameinsdeildinni.

Fyrir skömmu kom ég inn á ađrar hćttur sem vísindamenn í Danmörku hafa tengt Omega 3. Sjá hér. Lítiđ, ef nokkuđ, var greint frá ţeim niđurstöđum í íslenskum fjölmiđlum. 

Ţađ er kannski orđiđ hollara ađ reykja en ađ fylla sig af lýsi (ljósaolíu)? Allt er gott í hófi eins og kerlingin sagđi.

Poisson Poison

Vondar fréttir um hollustu fisks og Omega 3

Poisson Poison

Snemma í morgun las ég um rannsókn danskra vísindamanna sem hefur veriđ birt í tímaritinu Atherosclerosis og ber hún heitiđ Intake of traditional Inuit diet vary in parallel with inflammation as estimated from YKL-40 and hsCRP in Inuit and non-Inuit in Greenland. Í frétt Jyllands-Postsens er greint frá rannsókninni, sem fór fram á eldri borgum á Grćnlandi, og niđurstađan fćr örugglega marga til ađ gapa og ađra til ađ rífast um réttmćti hennar

"Enkeltfaktor" (monocausal) rannsóknir eru alltaf "öruggar", en niđurstađan er ekki alltaf afgerandi fyrir t.d. lćkningu og skilning á sjúkdómi. Fleiri ţćttir en einn geta valdiđ sjúkdómi og sjúkdómur er samsettur hlutur. Danski lćknirinn Stig Andersen, sem stýrir ţessari rannsókn á Grćnlandi segir: "Ţrátt fyrir ađ í 40 ár hafi veriđ gerđar óteljandi rannsóknir á fyrirbyggjandi áhrifum fiskiolíu á blóđtappa í hjarta, hefur aldrei fundist óyggjandi sönnun fyrir ţví ađ olían hafi áhrif. Ef til vill er allt tal um ađ feitur fiskur varni hjarta- og ćđasjúkdómum lygasaga."  Ein meginniđurstađa rannsóknarinnar er ađ kenningin um ađ feitur fiskur sé hollur sé mýta, mýta sem varđ til er danskur lćknir tengdi saman Omega-3 (n 3) fitusýrur og lága tíđni hjartabilana á Grćnlandi.

Ţessi nýja rannsókn, sem var gerđ á 535 íbúum á Grćnlandi, inúítum og öđrum, sýndi, ađ ţeir sem lifđu mestmegnis af sjávarfangi og sjávarspendýrum höfđu miklu hćrri tíđni af bólgum í líkamanum en hjá ţeim sem ekki lifđu af sjávarfangi í eins miklum mćli.

Ţetta leiddi hugann af doktorsritgerđ sem ég nýlega gluggađi í. Ţađ er merk ritgerđ Elínar Ólafsdóttir lćknis um sykursýki 2, sem ber titilinn  Metabolic and environmental conditions leading to the development of type 2 diabetes and the secular trend in mortality risk between 1993 and 2004 associated with diabetes.  A population-based cohort study using the Icelandic Heart Association´s Reykjavík and AGES-Reykjavik studies. Ţar kemur fram ađ fólk úr, eđa ćttađ úr sveit hafđi lćgri tíđni sykursýki 2 og hćrri lífslíkur en fólk úr ţéttbýli, ţar sem fólk hefur lengstum borđađ meiri fisk en í inn til landsins. Dr. Elín skođađi í rannsókn sinni matarrćđi einstaklinganna og uppruna (sveit eđa ţéttbýli). Sumir fengu of lítiđ kalk og ađrir of lítiđ C-vítamín, en í ţéttbýli viđ sjávarsíđuna borđađi fólk meira fiskmeti en til sveita og tíđni sykursýki 2 hjá ţeim sem ćttađir voru úr sveit var lćgri en ţeirra sem voru úr ţéttbýli.  Nýjar rannsóknir sem ég hef lesiđ sýna ađ sykursýki 2 tengist bólgum (inflammation) á einhvern hátt, ţó menn séu langt frá ţví ađ vera sammála um hvernig. Ţetta fćr mig til ađ hugsa, hvort eitthvađ sé hugsanlega innbyrđis tengt hér.

Getur veriđ ađ hinn holli fiskur, lýsisgrúturinn og trúin á hiđ heilaga Omega-3 eigi sök á bólgum, gigtarsjúkdómum og annarri óáran, sem svo veldur (örugglega ásamt öđrum ţáttum) auknum hjartasjúkdómum og jafnvel einnig hárri tíđni af sykursýki 2 ?

Ég hćtti samt ekki ađ borđa fisk, ţví persónulega er ég á ţeirri skođun ađ flestir hlutir eigi sér fleiri en eina orsök og ađ allt sé gott í hófi, líka fiskur (hef ţó ekki geta beitt ţessari reglu á súkkulađi).

Mér ţćtti áhugavert ađ vita meira um hvernig matarrćđi ţeirra sem rannsakađir voru á Grćnlandi var í ćsku. En mér sýnist ţó, ţegar öllu er á botninn hvolft, ađ ćrin ástćđa sé fyrir Íslendinga ađ íhuga hvort lýsisţamb og Omega-3 pilluát sé yfirleitt gott. Kannski ćtti fólk ađ hćtta í nokkurn tíma á Lýsi og sjá hvort ađ bólgurnar neđst í bakinu og gigtin minnkar ekki. En áhugaverđ er hins vegar rannsókn Dananna á Grćnlandi, og vert fyrir Íslendinga ađ fylgjast međ henni og rćđa gaumgćfilega.


Heilmikiđ ađ gerast á litningi 21

Genbreyttur Kári

Er karlinn orđinn ellićr hugsađi ég, er ég heyrđi og las um umbreytinguna á Alzheimersgeni Kára Stefánssonar, eđa er ég kominn međ Alzheimer á heilann eins og hann? 

Ađ sögn voru 1795 Íslendingar rađgreindir vegna ţessarar nýjustu rannsóknar Íslenskrar Erfđagreiningar, sem er sögđ stađfesta ađ APP (Amyloid peptíđ) valdi Alzheimer (ţó mér sýnist ađ íslenska rannsóknin gefi sér ţađ) og ađ umbreyting, sem kölluđ er A673T, á geni nokkru á litningi 21 valdi ţví ađ sumt fólk fái alls ekki Alzheimer.

Ef Íslendingar eru 320.000 erum viđ ađ tala um ágćtt úrtak eđa um hálft prósent ţjóđarinnar. deCODE upplýsir, ađ út frá rađgreiningunni á ţessum 1795 einstaklingum sé tölfrćđilegur grunnur til ađ álykta ađ 750 núlifandi Íslendingar séu međ breytileika sem veldur ţví ađ ţeir geti svo ađ segja ekki fengiđ Alzheimer.

Ţađ er ađ segja ef mađur gengur út frá ţví ađ FAD-Alzheimer orsakist fyrst og fremst af Amyloid peptíđi, eđa amyloid-β precursor protein (APP) sem veldur „elliskellum" eđa taugafrumusiggi í heila ţeirra sem fá sjúkdóminn.

Breytileikinn finnst ađ sögn Kára og Co í 1% Íslendinga (sjá hér) en tímaritiđ Nature upplýsir hins vegar í frétt međ greininni, ađ 0,5 % Íslendinga hafi ţessa erfđabreytingu í litningi 21, ţannig ađ ţeir séu í lítilli hćttu á ţví ađ fá Alzheimer. 750 Íslendingar eru hins vegar hvorki 0.5% eđa 1% ţjóđarinnar?

Ţeir sem ekki voru međ erfđabreytileikann sem varnar Alzheimer hafa líklega sumir hverjir veriđ skilgreindir sem Alzheimer sjúklingar af íslenskum lćknum. Gaman vćri ađ vita, hvort ţađ hafi veriđ gert međ rannsókn á heila ţeirra allra eftir krufningu. Var gengiđ úr skugga um ađ ţeir vćru međ „elliskelli" vegna APP?  Eins og viđ vitum er ekki langt síđan menn fóru ađ nota skilgreininguna Alzheimer á Íslandi, og síđast er ég vissi voru lćknisfrćđi eđa erfđafrćđi ekki orđin absólút frćđi.

Leitiđ í öllum ritum ađ Alzheimer á www.timarit.is frá 1900 til 1985 og upp koma 25 skipti ţar sem sjúkdómurinn er rćddur í rituđum miđlum. Í öll skipti eftir 1980. Alzheimur sjúkdómurinn var samt skilgreindur og gefiđ nafn í byrjun 20. aldar. Áhrif APP á heilafrumur uppgötvađist síđan ekki fyrr en fyrir 25 árum. Hvenćr var fyrst sagt frá ţeim áhrifum í  tímaritum á Íslandi?

Ég vona ađ elliskellur eđa Elli kerlin sé ekki farin ađ hrjá starfsemina hjá Íslenskri Erfđagreiningu, en ekki myndi ég kaupa ţessa rannsókn og óska eftir samstarfi viđ deCODE ef ég ćtti stórt lyfjafyrirtćki. Ţađ eru framsetning eins og ţessi:„Extending this work further, the team investigated cognitive function using a seven-category test in carriers of the mutation and non-carriers in the age range of 80 to 100 years old.  The research team found a statistically significant difference between carriers and non-carriers, with the carriers of the mutation having a score indicative of better-conserved cognition.  After removing known AD [Alzheimer disease] cases, the team again found that carriers had better cognitive function, suggesting that the mutation extends its protective effect to the elderly in general" (sjá hér í stórkallalegri grein Kára), sem fćr mig til ađ sjá rautt. 

Hlutlćgt mat á vitsmunalegri getu gamalmenna, međ eđa án meintrar umbreytingar í geni á litningi 21, fćr mig til ađ minnast gagnrýni eins og ţeirrar sem greint er frá hér: Hve margir einstaklingar hafa t.d. tekiđ ţátt í ţessari rannsókn á 80-100 ára gamalmennum? Er virkilega rétt, ađ mađur ţurfi ađ kaupa ađgang ađ niđurstöđum Kára og Co í Nature til ađ geta séđ ţađ (ef ţađ er ţá upplýst)? Mađur ţarf ađ leggja í meiri kostnađ en Kári, sem hefur fengiđ sýni sín ađ kostnađarlausu frá blessuđum gamlingjunum og úr íslenska heilbrigđiskerfinu, sem er óspart á ađ gera menn ađ Alzheimer-sjúklingum. Hlutabréfin í deCODE eru vonandi aftur farin ađ dafna eftir fréttatilkynninguna frá krómósómi 21? 

En nú er ađ bíđa og sjá og vona ađ mađur verđi ekki orđinn vitstola áđur en Kári kemur međ kúrinn. Margir hafa veriđ ađ bíđa síđan 2000, ţegar Hoffmann-la Roche spýtti í kassann er Íslensk erfđagreining lýsti ţví ţá yfir ađ hún vćri ađ leita ađ lausnum varđandi Alzheimer. Gafst ekki F. Hoffmann-la Roche upp á deCODE? Ţađ er eins og mig rámi í ţađ. En Kári vonar auđvitađ ađ Íslendingar séu allir ađ farast af Alzheimer eđa naflaskođun, svo ţeir séu búnir ađ gleyma ćvintýrum ársins 2000, sjá um ţau hér.


Sirkus Arafat

Palestinian Circus School
 

Nú á ađ grafa upp einn eitrađasta karakter síđari tíma, eins og einhvern miđaldabiskup sem taka á í heilagra manna tölu. Ţađ geislar greinilega enn af heilögum Arafat föđur hryđjuverkanna. Heilagra manna söguna um Arafat á ađ síđan ađ skrá međ geigerteljara, enda er ţetta translatio ađeins fjölmiđlasirkus til ađ svala auđtrúarţorsta fylgismanna öfga. 

Al Jazeera hefur búiđ til enn eina fréttina fyrir vini sína, einfeldningana á Vesturlöndum. Nú er ţví haldiđ er fram, ađ Arafat hafi veriđ kálađ međ polonium-210 og gefiđ í skyn ađ ţar hafi veriđ Ísraelsmenn, skúrkarnir sem sameina öfga Íslams og lágkúrulegt hatur vinstriheilagra.

Međ milligöngu Al Jazeera hefur ekkja Arafats afhent af honum höfuđfat jafnt sem nćrbuxur til einhverrar rannsóknarstofu í Sviss. Ţar hafa menn fundiđ polonium-210 í síđasta hemlasporinu í nćrbuxum hryđjuverkaleiđtogans. Jallah, Jallah! og allt er ađ verđa vitlaust.

Ţađ er stórfurđulegt međ Svisslendinga. Ţegar ţeir eru beđnir um ađ finna reikninga ţúsunda myrtra gyđinga í bönkum sínum, ţá finna ţeir ekkert, en ţeim tekst ađ finna polonium 210 í nćrbuxum morđingja frá Miđausturlöndum.

Ţess ber ţó ađ geta ađ svissneska rannsóknarstofan tilkynnti ađ Arafat hefđi ekki haft nein sýnileg einkenni ţess ađ eitrađ hefđi veriđ fyrir Arafat međ 210Po

Ef poloninum-210 hefur fundist í jarteiknum af Arafati, höfuđfati og föđurlandinu hans, ţá hefur einhver eiturpési veriđ ađ leika sér međ undirfatnađ PLO-leiđtogans eftir ađ hann var allur og jafnvel svo nýveriđ sem á síđari hluta 2011 eđa í ár. 

Helmingunartími ísótópsins polonium-210 er ađeins 138,4 dagar,og ef efniđ hefur fundist í jarteiknum af Arafat, fötum eđa beinum, hefur ţví veriđ komiđ fyrir ţar eftir dauđa hans, eđa réttara sagt mjög nýlega. Nú er ţví hins vegar gert skóna ađ Ísrael hafi veriđ ađ eitra fyrir Arafat međ poloníum. Er ekki einum of langt gengiđ hjá Ísraelsmönnum ađ vera ađ gramsa í nćrfataskúffum Arafats eftir dauđa hans? Athyglisvert er, ađ ţrátt fyrir ađ Al Jazeera hafi veriđ ađ bauka međ óhreinu fötin hryđjuverkakeisarans i 9 mánuđi, er stöđin ekkert ađ grein< fávísum almenningi Íslams, Íslands eđa snáđunum á RÚV (sem oft nota Al Jazeera sem sína ađalheimild), ađ helmingunartími polonium-210 sé rúmlega 138 dagar.

Ţótt Arafat sé grafinn upp úr öskuhaug sögunnar og einhver hafi veriđ ađ mata hann međ geislavirkum málmi, ţá mun engin leiđ vera fćr til ađ finna polonium-210 í ţeim leifum. Helmingunartími 210Po er 138,4 dagar. Ég endurtek fyrir auđtrúa kjána á Íslandi: 138,376 dagar.

Ég ég hrćddur um ađ frétt Al Jazeera eigi eftir ađ hafa miklu lengri helmingunartíma eins og annađ eitur sem sá fréttamiđill sendir frá sér.

The Radioactive Leader

Ţeir sem reykja sígarettur ćttu kannski ađ vita, ađ örlítiđ magn polonium-210 er ađ finna í reyk ţeirra. Ţađ er hćttulegt ađ reykja. Hérna sést dýrlingur öfganna á leiđinni í sína hinstu för. Polonium-210 fór greinilega svo vel í hann, ađ hann missti ekki eitt einasta hár.

En ef einhver vill vita úr hverju hetjan hann Arafat dó, er til nóg af blóđprufum á ţeim sjúkrahúsum sem fylgdust međ ţeim sljóleika, hristingi og eyđni sem lagđist á karlinn nokkrum árum áđur en hann dó. Engin einkenni poloniumeitrunar voru sjáanleg á dauđalegu Arafats. Hann kom međ hryđjuverkahýjunginn á fésinu á herspítalann í Frakklandi. Ţađ ógeđfellt ađ sjá hvernig Frakkar og Svisslendingar sjá ástćđu til ađ styđja ţennan hryđjuverkasirkus.

François Bochud, forstöđumađur rannsóknarstofu fyrir geislavirkni í Lausanne í Sviss sem rannsakađi saursletturnar og hlandiđ í fötum Arafats sagđi Associated Press ţetta: "What we can say is that we have an unexplained level of polonium, so this clearly goes toward the hypothesis of a poisoning, but our results are clearly not a proof of any poisoning."  Líkast til er hćgt ađ segja hlutina skýrar, en ekki er ţetta orđagjálfur úr skýrslu rannsóknastofunnar miklu betra. Mér sýnist á öllu ađ L&#39;Institut de radiophysique (IRA) í Lausanne verđi ađ stilla tćkin sín betur eđa bćta skýrslugerđ sína til muna. En ţetta er skýrt: "However, this is not sufficient to determine the causes of death. In particular, it will be recalled that, contrary to what happened in the case of the former Russian spy Alexander Litvinenko, Mr. Arafat did not lose his hair, and some of the findings in the forensic report are inconsistent with an acute radiation syndrome."

Ţađ er ótrúlegt hvađ sumt fólk vill láta ljúga ađ sér. Hér er annađ gott dćmi:


Silfursaga

Miđhús Mogginn 2 sept 1980

Fornleifur gamli er í dag međ langan bálk um ađdraganda rannsóknarinnar í Kaupmannahöfn á silfursjóđnum frá Miđhúsum í Eiđaţinghá. Ekki var allt međ međ felldu. Sjá hér

Myndin hér ađ ofan birtist í Morgunblađinu 2. september 1980.

Hver hefur fundiđ silfur sem er rétt eins og  nýpússađ í jörđu?


"Enginn hafđi áhuga á ađ lesa bćkur hans"

Laxness Stockholm
 

Mikiđ er nú grátbroslegt ađ sjá og horfa á fullorđna menn, sem eru ađ búa til kvikmynd um Halldór Kiljan Laxness fyrir útlendinga, ţar sem lágkúruleg samsćriskenning á ađ vera ađaltrekkplásturinn. Í hinni nýju heimildakvikmynd, sem sagt var frá í vikunni, virđist eiga ađ mjólka heldur óhóflega heimildir varđandi útgáfumál Laxness í Bandaríkjunum árin 1947 og -48.

Eftir viđtal viđ framleiđendur kvikmyndarinnar í Kastljósi sl. miđvikudag, er ljóst, ađ ađstandendur myndarinnar eru óttalegir amatörar sem láta pólitíska rétthugsun samtímans, t.d. hatur í garđ BNA, smita skođanir sína á fortíđinni. Viđtaliđ minnti allt mjög á stuttmyndir samsćriskenningamanna um 9-11. Röksemdir eins og „menn tóku bara ekki eftir ţessu hjá Halldóri Guđmundssyni" eru afar fyndnar. Halldór Guđmundsson og Hannes Hólmsteinn Gissurarson eru reyndar međ allar upplýsingar um ţetta tiltekna atriđi sem nú á greinilega ađ blóđmjólka, ţó svo ađ Halldór dragi ákveđnari niđurstöđur af ţeim en Hannes Hólmsteinn.

Međal framleiđanda heimildamyndarinnar fyrir útlendinga um Laxness er Haukur Ingvarsson, M.A. í íslenskum bókmenntum, rithöfundur útvarpsmađur og náinn samstarfsmađur Egils Helgasonar á Kiljunni. Haukur virđist ekki gera sér grein fyrir nauđsyn heimildagagnrýni. Framleiđendurnir búa sér til nýjar reglur í ţví sambandi. Ţeir segjast reyndar hafa kafađ dýpra í heimildir en ákveđnir sagnfrćđingar og bókmenntafrćđingur, en nefna auđvitađ ekki Hannes Hólmstein, sem er vitanlega alveg úti af sakramentinu hjá svona alvarlegum heimildakvikmyndaframleiđendum. En ţađ sem ţessir menn, sem búa til sér heimildamyndir fyrir útlendinga, hafa gert, er ţeir hafa kafađ dýpra í er samsćrisheilann í sjálfum sér. Halldór Ţorgeirsson, tengdasonur Laxness, annast einnig framleiđslu á ţessari mynd. Gćđin og hlutleysiđ eru víst til stađar.

 

Eru menn í helgimyndagerđ međ tilheyrandi píslarvćttalýsingum eđa ađ gera heimildakvikmynd?

Ég efa ţađ stórlega, ađ ţessir kvikmyndagerđamenn segi útlendingunum, sem mynd ţeirra er fyrst og fremst ćtluđ (ţó ţađ verđi Íslendingar sem mest muni sjá hana), ađ Laxness reyndi ađ svíkja tekjur sínar í BNA undan skatti og gjaldeyrislögum á Íslandi. Fá útlendingarnir ađ vita ađ Laxness laug í bókum sínum um ferđir sínar til Berlínar áriđ 1936, eins og hér er upplýst? Ţađ er upplýsingar sem vantar tilfinnanlega í bók Halldórs Guđmundssonar, og sem hann hefur ekki gert sér far um ađ betrumbćta í erlendum útgáfum á ćvisögu sinni um Laxness.

 

Ađrar samtímaheimildir og sjálfumgleđi Íslendinga

Varđandi William Cattell Trimble (1907-1996; Sjá meira um hann hér), sem er nú ađalheimildamađur um ţađ "mannorđsdráp", sem ađstandendur heimildamyndarinnar velta sér upp úr, er hćgt ađ upplýsa, ađ hann var mjög oft glannalegur í orđavali og gjarn á ađ lýsa yfir hlutum sem hann hafđi enga innistćđu fyrir. Álit hans á Íslendingum var heldur ekki mikiđ eins og kemur fram í dagbók danska sendiherrans í Reykjavík í lok árs 1947:

10/11 1947 Bill & Mary Trimble til Middag. Efter 9 Maaneders Virksomhed som Charge d&#39;Affairs i Island er han "fed up" med Land og Folk. Deres Utaknemmelighed, Trakasserier og Upaalidelighed gaar ham aldeles paa Nerverne. Vi var enige om, at vi begge maa se at komme herfra, inden vi mister Evnen til at posere i Rollen som sćrlige "venner af Island". Ogsaa jeg er afgjort skuffet ved Arbejdet efter min Tilbagekomst fra USA og tvivler paa, at Island virkelig vil Venskab med Danmark. Vi har behandlet dem helt forkert, alt for hensynsfuldt under Unionstiden. Nu gřr USA det samme. Men naar USA end ikke kan sćtte det lille storhedsvanvittige Folk Stolen for Dřren, er der vel ikke noget at sige til, at vi ikke kunde. ..."

C.A.C. Brun, sem ţetta skrifađi, var reyndar Íslendingum mjög mikilvćgur haukur í horni í lýđveldisbaráttu okkar og hafđi meiri mćtur á Íslendingum en fram kemur í ţessu dagbókarbroti. Hann hafđi hins vegar ekki miklar mćtur á Bjarna Benediktssyni, einum Sjálfstćđismanna, og skrifađi t.d. um hann á norrćnum utanríkisráđherrafundi í Kaupmannahöfn í janúar áriđ 1948:

27/1 1948. Vi tog imod paa Bristol. Dagen igennem ordinćrt nordisk Udenrigsministermřde, Island inkluderet. Bjarni Benediktsson spiller, imidlertid som sćdvanlig, en aldeles ynkelig Rolle..." 

Ţessa mynd af Bjarna deildi C.A.C. Brun međ Trimble, en ţeir dýrkuđu Stefán Jóhann Stefánsson forsćtisrćđherra, en Bjarni var utanríkis- og dómsmálaráđherra 1947-49. Finnst mönnum ţađ líklegt, ađ William C. Trimble hafi fariđ ađ eyđileggja mannorđ Laxness í Bandaríkjunum fyrir stjórnmálamann á Íslandi, sem hann og ađrir diplómatar höfđu lítiđ álit á?

Halldór Guđmundsson hefur einnig tekiđ eftir ţessum skođunum erlendra landa á Íslandi (án ţess ađ vitna í neinar heimildir), ţar sem hann skrifar í bók sinni um Laxness, sem ég á ađeins á dönsku: „Det er endvidere interessant, at stormagternes udsendinge i Island var fuldstćndigt enige pĺ et punt: De var forblřffede over islćndingense nationalisme og selvglćde og ansĺ dem for mere eller mindre at leve i fortiden". 

Virđist ţví lítiđ hafa breyst, ţegar mađur heyrir um gerđ sérstaklegrar heimildarkvikmyndar handa útlendingum um Laxness.

 

Laxness vex í augum sumra Íslendinga

Ég held ađ menn sé ađ mikla fyrir sér samböndum og mćtti Bjarna Benediktssonar gagnvart bandarískum útsendurum á Íslandi, ef ţeir ćtla ađ hann hafi getađ pantađ 1 stk. eyđileggingu á mannorđi skálds á Íslandi í salarkynnum Bandarískra ráđuneyta. Bjarni vildi koma sér niđur á yfirlýstum kommúnista í skattamáli. Bjarna Ben var ekki hlýtt til sósíalista, sem hagađi sér reyndar eins og stórkapítalisti, keyrđi um á amerískri drossíu,  mútađi mönnum til ađ fá bensín í miđri skömmtum og sveik undan skatti ţađ sem hann hafđi grćtt af dollurum í BNA. Ţetta var persónulegt uppgjör eins og allt er alltaf á Íslandi. Bćkur Laxness hćttu ekki ađ seljast út af upplýsingum sem enduđu í skattamáli á Íslandi.

Ţađ eina sem ţessir „heimildakvikmyndagerđamenn" hafa í höndunum um eyđileggingu á orđstír Laxness er athugasemd međ hendi Trimble: „Athugiđ ađ orđstír Laxness myndi skađast verulega, ef viđ komum ţví til  skila, ađ hann sé ađ reyna ađ komast undan tekjuskatti. Ţar af leiđandi er mćlt međ frekari rannsókn á ţeim höfundarlaunum, sem hann hefur vćntanlega fengiđ fyrir Sjálfstćtt fólk".

Björn Bjarnason

Athyglisvert er ađ minnast ţess, eins og sonur Bjarna Ben gerir á gömlu bloggi sínu, ađ í bók Hannesar Hólmsteins Laxness er á bls. 397 er sagt frá ţví ađ á árinu 1975 fékk sonur meints ćrubrjóts á Halldóri Kiljan Laxness ţađ hlutverk sem embćttismađur í forsćtisráđuneytinu ađ rćđa viđ Halldór Laxness um hvort hann vildi verđa fulltrúi Íslands í Bandaríkjunum áriđ 1976 ţegar minnst var 200 ára byltingarafmćlis ţeirra og flytja erindi um íslenskar bókmenntir. Hitti Björn Bjarnason Laxness í Gljúfrasteini 8. maí 1975 og tók hann erindinu vel. Ţegar Björn Bjarnason hafđi samband viđ Laxness i síma 29. október 1975 til ađ fá endanlegt svar hans: „Ţá var komiđ annađ hljóđ í hann. Laxness taldi litlar líkur á ţví, ađ hann gćti fariđ vestur. Hann hefđi veriđ kynntur vestra međ útgáfunni á Sjálfstćđu fólki, sem hefđi selst vel. Síđan hefđi hann gleymst. Hann sći sér ekki mikinn hag í ţví ađ ferđast um, ţar sem enginn hefđi áhuga á ađ lesa bćkur hans. Öđru máli gegndi um lönd, ţar sem hann ćtti stóra lesendahópa. Fór Laxness hvergi," eins og Hannes Hólmsteinn skrifar og vitnar í frásagnir Björns Bjarnarsonar sem liggja fyrir í stjórnarráđsskjölum.

Niđurlag

Verum viss um ađ útlendingum verđur ekki ćtluđ sú vitneskja í komandi mynd tengdasonar Laxness. Nei, fórnalambiđ Laxness, fórnarlamb vondra manna á Íslandi og BNA er sú mynd sem nú er talin réttust. Ţađ er píslarsagan og samsćriskenningin sem á ađ selja.

Viđ ţeim einkennilegu vinnubrögđum sem menn bođa í heimildamynd um Laxness fyrir utanlandsmarkađ er ekki mikiđ ađ gera. Mönnum erlendis mun örugglega ţykja ţetta mjög hlćgilegt miđađ viđ takmarkađa "frćgđ" Laxness, sem er nú sem áđur mest á Íslandi - ţrátt fyrir allt - nema ađ vera kynni í Ţýskalandi, sem í ár heldur upp á Ísland á messunni í Frankfurđu. Laxness er hvergi  stćrri en á Íslandi. Sala á ćvisögu hans t.d. í Danmörku, sýnir ekki beint mikinn áhuga hjá honum hjá nánustu nágrönnum okkar. Ţjóđverjar "digga" hann vegna međfćdds áhuga á öllu NORDISCH, Brünhildum og Heiđu í fjallakofanum, sem Salka Valka er ekkert annađ en íslensk gerđ af.

Laxness var mađur en ekki guđ. Ţví fyrr sem menn gera sér grein fyrir ţví, ţví betra. Ţá hćttir kannski ţessi ţjóđernisrembingslega helgisögugerđ Íslendinga. Laxness var akkúrat enginn píslarvottur. Hann var útspekúlerađur lífskúnstner, sem meistrađi ţađ ađ hylma yfir ţađ sem miđur fór í lífi sínu og matreiddi ţađ vel í sjálfsćvisögum, og laug ţá stundum grimmt - eđa gleymdi ýmsu eins og gerist. 


Ritađ á liminn

Chomsky Fan Club
 

Ţeir sem skrifa opinberlega á blogg og eru ekki sammála öllu ţví sem er til vinstri viđ hćgra eystađ á Jóni Baldvini Hannibalssyni, hljóta ađ ţekkja Sindra Freysson heimsspeking blađamann og rithöfund, sem gerir oft athugasemdir hjá ţeim, sem hann telur hafa rangar skođanir á hlutunum í heiminum.

Eins og allir rétthugsandi fór Sindri á fyrirlestur guđsspjallamannsins Chomskys í Háskólabíói í gćr. Sindri Freysson greinir frá ţví á fésbók einhvers stađar, ađ lýđurinn hafi eftir fyrirlesturinn flykkst ađ spámanninum. Ţarna kepptust lćrđir og leikir, ćrđir sem veikir viđ ađ fá handaálagningu eđa áritun Chomskys.

Skyndilega stendur heilagur Chomsky međ gervilim í fanginu og tússpenna í hendinni. Straumurinn fór af neongeislabaugnum eitt andartak, og mátti heyra saumnál detta á plastgólfiđ í bíóinu. Noam mundar svo tússiđ og krassar CHOMSKY á liminn og tautar,"Well, that´s a first". Varđ Sindri Freysson vitni ađ ţessari jarteikn, og hún er smámsaman ađ komast í heimsfréttirnar.

Ţađ sem Sindri Freysson veit ekki er, ađ eigandi limsins ćtlar aldrei ađ ţvo hann aftur. Ţađ sagđi hann ţegar hann haltrađi út um SV-útganginn. 

Mađurinn, sem sést hér ađ ofan međ Chomsky, sem í sumar hélt ţví fram opinberlega, ađ ég vćri njósnari Mossad, (og telur mig ţar međ vćntanlega líklegan til ađ hafa stađiđ á bak viđ árásina á Tvíburaturnana), fékk handaálagningu hjá Chomsky. Ţađ hljóta ađ vera smá sárabćtur fyrir ađ stofnun Palestínska stórríkisins hefur veriđ frestađ vegna veđurs, međan menn bíđa eftir stórsóknum Ottómanska Kalífatsins og ţrćla Faraósins á eina frjálsa ríkiđ í Miđausturlöndum?

576401

Áđur en Chomsky blessađi lýđinn, blessađi múmínsnáđinn viđ Tjörnina hann í morgunsólinni.


Nćsta síđa »

Höfundur

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

vilhjalmur@mailme.dk

Bćkur

Kynning á nokkrum fćrslum, greinum og bókum PostDocs


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband