Leita í fréttum mbl.is

Steinar á vegi Kristjáns X

Kristjánssteinn © Morgunblađiđ

Nýveriđ kom fram í dönskum fjölmiđlum, og íslenskum, ađ fjölskylda Kristjáns X, langafa Friđriks erfđaprins sem nýlega var á Íslandi, hafi veriđ umburđalyndari gangvart nasistum en gekk og gerđist í Danmörku.

Ţetta held ég ađ sé rangt. Danir sem ţjóđ voru almennt umburđalyndir gagnvart nasistum, og ađ hefđ hallari undir Ţjóđverja en margar ađrar ţjóđir. Kannski er ţađ ekki skrítiđ ţegar tekiđ er til ţess ađ stórveldiđ ţýska, keisarar og "lýđveldi" og síđast Ţriđja Ríkiđ voru ávallt skammt undan. Ţađ eru ekki allir eins heppnir og Íslendingar, sem voru alltaf einir úti í Ballarhafi og hafa ekki haft neina leiđinlega nágranna eins og Danir. Danir hafa veriđ hrćddir viđ Ţjóđverja síđan á dögum Ottós I Ţýskalandskeisara, sem uppi var á 10. öld. Ţeir ţurftu ađ beygja sig nokkuđ mikiđ ţeirra vegna. Stór hluti Dana er líka kominn af Ţjóđverjum. Annađ hefđi veriđ óumflýjanlegt.

Ungur sagnfrćđingur, Mikkel Kirkebćk greindi nýlega frá niđurstöđum rannsókna sinna, sem leitt hafa í ljós ađ ađ ćttmenn Kristjáns X höfđu náin samskipti viđ danska stórnasistann og gyđingahatarann Christian Frederik Schalburg.  Í sjálfu sér eru ţađ ekki ný tíđindi, en gott ađ einhver sé búinn ađ fara í saumanna á ţeim málum. Ţađ hlýtur ţó ađ hafa veriđ erfiđleikum bundiđ, ţví Margrét Danadrottning hefur enn ekki veitt sagnfrćđingum ađgang ađ skjalasafni afa síns.

Sem dćmi um ţessi tengsl dönsku konungsfjölskyldunnar viđ nasista má nefna ađ áriđ 1935 gerđi Kristján X uppskafninginn Schalburg, "os elskelig" ađ sögn konungs, ađ kammerjúnkara.

Nýlega, löngu áđur en fyrrnefnd bók kom út, hafđi ég sjálfur ástćđu til ađ biđjast leyfis til ađ fá ađgang ađ hluta skjalasafns dönsku konunganna, ţar sem ég hef áhuga á ferđ Kristjáns X til Berlínar áriđ 1937. Ţá mun Kristján konungur Íslands hafa hitt Hitler. Sagnfrćđingurinn Mikkel Kirkebćk er ekki međ neitt um ţessa heimsókn í bók sinni.

Ég fékk ţetta snubbótta svar Erik Gřbels, sem er sérfrćđingur á danska Ríkisskjalasafninu í Kaupmannahöfn:

Som svar pĺ Deres ansřgning i e-mail af 5. marts 2008 mĺ vi meddele, at det er almindelig praksis, at Rigsarkivet ikke til Kabinetssekretariatet videresender ansřgninger vedrřrende adgang til Christian X's arkiv i Kongehusarkivet, da Kabinetssekretariatet ikke hidtil har givet forskere (bortset fra den kongelige ordenshistoriograf) adgang til Christian X's arkiv.

Mér hefur áđur tekist ađ opna harđlćst skjalasöfn í Danmörku , en ég efast um ađ ég fái ađ sjá konunglega skjalasafniđ. Ţađ eru líklega allt of mörg lík í lestinni, eins og Danir taka til orđa, til ţess ađ ţađ sé raunhćfur möguleiki.

Hér er ađ ofan er ljósmynd Morgunblađsins af langafabarni Kristján X, ţar sem hann virđir fyrir sér nýuppgerđan Konungsstein, sem höggvinn var fyrir langafa hans viđ Geysi í Haukadal. Leyfi ég mér ađ taka fram ađ myndina má ekki afrita og nota á neinn hátt (eđa endurgera), ţar sem ég hef keypt not af henni af Morgunblađinu sem á einkaréttinn ađ myndinni.

Ég leyfi mér líka ađ benda á ađ steinar ţeir sem stór fyrirtćki greiddu fyrir "lagfćringar" á vegna komu Friđriks erfđaprins í maí 2008, höfđu ţegar fengiđ andlitslyftingu voriđ 2007. Ţetta kemur fram af myndum á myndasíđu Ingva Stígssonar ljósmyndara. Ef viđgerđ sem á ađ hafa fariđ fram međ leyfi Fornleifaverndar Ríkisins á síđari hluta árs 2007 hefur veriđ lokiđ voriđ 2007, er ţađ ekkert minna en kraftaverk. Varla hefur veriđ gefiđ afturvirkt leyfi? * Sjá fyrstu athugasemd hér fyrir neđan

Lesa má ađrar fćrslur mínar um Kristján X konung okkar hér og hér, og reyndar líka dálítiđ Hér og hér

Og grein mína um stjörnu hans er hćgt ađ lesa hér


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Gísli Sigurđsson greinir svo frá framkvćmdu međ "lagfćringar" á steinunum í Haukadal í Morgunblađinu sl. sunnudag

Hugmyndin um ađ dusta í leiđinni rykiđ af Konungssteinunum er upp sprottin hjá Dansk-íslenzka viđskiptaráđinu í tengslum viđ ađ 100 ár voru í fyrrasumar liđin frá Konungskomunni 1907. Ţá var ákveđiđ ađ gera viđ skemmdir á letri á Konungssteinunum viđ Geysi og fór sú viđgerđ fram í Steinsmiđju S. Helgasonar. Ţar starfar vel menntađur steinsmiđur, Ţór Sigmundsson, sem komiđ hefur ađ verkinu. Nokkur vildarfyrirtćki, sem tengjast viđskiptum Íslands og Danmerkur, hafa fjármagnađ ţađ, sagđi Sigurđur Skagfjörđ Sigurđsson, sem á heiđurinn af ţví ađ koma ţessu í kring í tengslum viđ Íslandsför Friđriks prins.

Hér er frásögn Verslunarráđs Íslands: http://www.vi.is/news.asp?id=526&news_ID=649&type=one  og hér má lesa um steinana í dagsskrá Forsetaembćttisins fyrir heimsókn erfđaprinsins: http://www.forseti.is/media/files/08_05_02_Kronprinsparet.dagskra.pdf

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 11.5.2008 kl. 08:55

2 identicon

Vilhjálmur. Ţú međ ţína yfirgripsmiklu ţekkingu á frćndum vorum Dönum, hlýtur ađ vita ( ţótt enn hafirđu ekki komist í skjöl Christians X) - hvort satt muni vera, ađ skeytiđ frćga sem hann sendi og lesiđ var upp á Lögbergi 17.júní 1944., hafi veriđ tilkomiđ vegna eindreginnar hvatningar Svíakonungs, Gustafs Adolfs .

 Ţekkirđu máliđ ?

Magnús Erlendsson (IP-tala skráđ) 11.5.2008 kl. 11:17

3 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Sćll Magnús,

ég kannast ekki viđ ţessar hvatningar Gustafs Adolfs, eđa réttara sagt ekki neinar sannanir fyrir ţeim. Hins vegar tók hinn hálfíslenski embćttismađur í Kaupmannahöfn, Jón Krabbe, ríflega til sín af heiđri fyrir ţví ađ fá konung til ţess ađ senda skeytiđ. Jón Krabbi var hins vegar ađeins sendisveinn. Hann var upptekinn af ţví ađ frćga sjálfan sig, sem var nauđsynlegt fyrir embćttismann í utanríkisţjónustunni sem átti nána ćttingja sem gegnu í SS.

Sá sem var hinn eiginlegi höfundur skeytisins og sannfćrđi Kóng um ađ vera ekki í fýlu á 17. júni var C.A.C. Brun, sem hafđi veriđ sendifulltrú í Reykjavík, en sá frá 1941 um Íslandsmál fyrir ríkisstjórn Dana í Vesturheimi, sem hafđi ađsetur í Washington.  Hann, og ekki Rewentlow greifi í London eđa Jón Krabbe, var sá mađur sem ţekkti Íslendinga best og hjálpađi Íslendingum mest. Jafnvel meira en ţeir sjálfir og Bandaríkin. Hann var ađalráđgjafi Bandaríkjastjórnar varđandi Ísland.

Hvort Gustaf Adolf hefur komiđ einhvers stađar ađ ţessu máli, tel ég afar ólíklegt.  Hann hafđi lýst ţví yfir ađ sjálfstćđi Íslendinga á stríđsárunum vćri tillitsleysi viđ Danakonung. Ţađ gerđu Ţjóđverjar líka. Í Ţýskalandi nasismans var ţađ einnig útlegging fjölmiđla frá 1940-44, ţótt lítiđ fćri fyrir ţví máli miđađ viđ önnur sem nasistar skrifuđu um.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 11.5.2008 kl. 13:41

4 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Sćl Guđlaug, ţađ var ekki bara Kristján, heldur einnig Friđrik IX sem var á ţessari skođun. En ég held ađ Margrét og fjölskylda hennar séu nú búin ađ "fyrirgefa" allt. Ég ćtla nú ađ vona ţađ, ţegar veriđ er ađ höggva í fornminjar til ađ ţóknast ţeim.

Dorrit er af konungakyni sjálf. Ég sel ţađ ekki dýrara en ég keypti ţađ. Einn af forfeđrum hennar var liđtćkur hörpuleikari annar var kvennabósi sem var fyrir rassstórar negrakonur. Hún er ţví verđugur fulltrúi lands síns og embćttis manns síns. Hann Óli er nú bara sonur rakara en samt vel bođlegur í veislur ţýskra og franskra greifaćtta Norđurlandanna. Ţćr ćttir er hiđ mesta sullumbull af lausum endum og óstađfestu framhjáhaldi. Ég held ađ ég sé af betri ćttum.

Kristján X var nú orđinn ţađ sem mađur kallar preseníl ţegar hann brokkađi um götur Kaupmannahafnar á stríđsárunum og gerđi líklega sjaldnast greinarmun á ţýskum og dönskum dátum.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 11.5.2008 kl. 18:21

5 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Svör hafa borist frá Fornleifavernd á Hvítasunnudegi. Ţar vinna menn nú á öllum tímum af ţví er virđist:

Leyfiđ var veitt 6. febrúar 2006. Einn steinanna féll undir ţjóđminjalög, sá frá 1874. Ástćđa ţess ađ gert var viđ steinana var ađ skreytingin var orđiđ máđ og óljós. Í ţeim tilfellum ţegar gera ţarf viđ minjar, forverja ţćr eđa skýra áletranir,  ţarf ađ vega og meta hvađ á ađ gera og er fyrst horft til ţess hvort viđgerđ er nauđsynleg. Var ţađ mat stofnunarinnar ađ svo vćri í ţessu tilfelli.

Svo mörg voru ţau orđ forstöđumanns Fornleifaverndar.

Ţađ eru ţví einfaldlega rangmćli ţegar haldiđ er fram, ađ ákveđiđ hefđi veriđ ađ gera viđ "skemmdir á letrinu á Konungssteinunum" á 100 ára afmćli elsta steinsins. Umsóknin um ţađ barst til Fornleifaverndar áriđ 2006 ađ sögn Fornleifaverndar. Ţá hafđi heimsókn erfđaprinsins ekki einu sinni veriđ rćdd.

Viđgerđin var búin snemma vors 2007. Hvenćr greiddi Kaupţing Dansk-íslenska viđskiptaráđinu til verksins?

Kannski getur Sigurđur Skagfjörđ Sigurđsson skýrt ţetta nánar. Hann "á heiđurinn af ţví ađ koma ţessu í kring í tengslum viđ Íslandsför Friđriks prins". Ekki býđur Sigurđur konungafólki til Íslands? Hvernig getur Sigurđur vitađ ađ prinsinn sé ađ koma voriđ 2008 í febrúar 2006, ţegar sótt er um breytingar á steinunum.

Svör óskast.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 11.5.2008 kl. 18:53

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

vilhjalmur@mailme.dk

Bćkur

Kynning á nokkrum fćrslum, greinum og bókum PostDocs


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband