Leita í fréttum mbl.is

Bloggfćrslur mánađarins, mars 2014

Ađ misnota börn í skriftarkennslu

Enn bćtast viđ nýir kaflar í hina stóru og miklu hörmungasögu barnamisnotkunar á Íslandi, ljóta sögu sem menn keppast viđ ađ skrá á síđustu árum, en oft án sannana, löngu eftir lát meintra gerenda, án ţess ađ lögregluyfirvöld hafi rannsakađ málin og ađ gerendur hafi veriđ dćmdir fyrir verknađ sinn. Mál ţessi ţjóna best hástemmdri blygđunarsemi samtímans og er safaríkur biti fyrir afkomendur Gróu á Leiti. 

Nú er Skeggi Ásbjarnarson (1911-1981) nýjasta "máliđ", nýjasti "perrinn" sem ákćrđur er post mortem.  Hann er m.a. ásakađur um ađ hafa misnotađ drengi í miđjum kennslustundum, nánar tiltekiđ í  skriftartímum. Ef einhver getur greint mér frá ţví, hvernig ţađ gat fariđ leynt í nćr 50 ár, ađ kennari hafi fariđ í buxur drengja í miđri kennslustund, án ţess ađ ţađ yrđi umtalsefni međal nemenda, vćri ég ţakklátur fyrir skýringar.

Björg Guđrún Gísladóttir stingur nú á enn einu kýlinu í hinu kynferđislega brenglađa íslenska skandalaţjóđfélagi. Hún hefur leyst frá skjóđunni í bókinni Hljóđin í nóttinni. Hún átti ömurlega ćsku og segir marga menn í föđurfjölskyldu sinni hafa veriđ barnaníđinga. Hún var í "tossabekk" međ nágrönnum sínum úr Höfđaborginni, sem ađ hennar sögn voru misnotađir í tímum í Laugarnesskóla. En ţýđir ţetta ađ hún var svo félagslega niđurlćgđ ađ hún gat ekki sagt "ojbara" og "ullabjakk" fyrr en nćr 50 árum eftir ađ Skeggi renndi niđur buxnaklaufinni á nágrannadrengjum hennar úr Höfđaborginni til ađ leika sér međ kynfćri ţeirra í miđjum skriftartíma?  Eđa hvernig fór hann ađ ţessu? Réđst Skeggi á félagslega bágstadda drengi međan hann hygldi ţeim sem betur máttu sín? Guđrún lýsir ţessum meintu ađförum kennarans á ţennan hátt:

"Hann stoppar hjá einum drengjanna og beygir sig yfir hann. Fyrr en varir sé ég höndina á honum renna niđur buxnaklaufinni hjá stráknum og hverfa inn um klaufina. Í eldrauđu drengsandlitinu er eins og sálin hverfi, höndin sem liggur á skriftarbókinni og heldur á blýantinum hreyfist ekki. Ég og bekkjarsystir mín, sem situr viđ hliđina á mér, fylgjumst međ kennaranum og stráknum ţar til hann dregur höndina út úr klaufinni."

tumblr_inline_ms8hvfmomf1r1vqrq.jpg

Höfđaborgin, ţegar Björg Guđrún var 6 eđa 7 ára 

 

Ţví er haldiđ fram, ađ Laugarnesskóli hafi á 6. og 7. áratugnum veriđ mjög stéttskiptur skóli. Börn úr Höfđahverfi og annar "lýđur" var settur í D og C bekki, en betri manna börn í A og B bekki. En gátu börn í C og D bekkjum sem urđu fyrir meintum glćpum ekki tjáđ sig og andmćlt? Voru börn svo harkalega niđurlćgđ í Laugarnesskóla ađ ţađ tók ţau nćr 50 ár ađ vinna í sínum vandamálum?

Lýsingar á Skeggja Ásbjarnarsyni

Ég ţekkti ekki manninn Skeggja Ásbjarnarson og gekk ekki í Laugarnesskóla. Ég var sjálfur svo heppinn ađ ég gekk í skóla ţar sem ekki var "sýnileg" stéttarskipting og engir kennarar sem sýndu nemendum kynferđislega tilburđi. Samt er ég ekki meira en 4 árum yngri en höfundur Hljóđanna í Nóttinni. Var svo mikill munur á milli nokkurra ára og á milli borgarhverfa?

Hins vegar hafđi ég bekkjakennara í 9 ára bekk sem varđ mjög hneykslađur á ţví ađ sonur borgastjórans í Reykjavík teiknađi samfaramynd af stúlku og dreng í bekknum, en kennarinn rćddi viđ okkur börnin á siđmenntađan hátt um ađ viđ ćttum ekki ađ gera vera velta slíku fyrir okkur og bćtti svo viđ ađ hann yrđi ađ tala viđ föđur drengsins.

2461671695_906bb7ff6e_b.jpg
Skeggi viđ sumarstörf áriđ 1966. Ljósmynd af Flickr eftir Kristinn Vilhelmsson

 

Ég man eftir Skeggja Ásbjarnarsyni úr útvarpinu og heyrđi af honum úr unglingavinnunni í Reykjavík og Kirkjugörđunum, ţar sem hann var verkstjóri á sumrin. Ţar ţótti unglingum  hann afburđa gamaldags og dálítiđ sérvitur.

Skeggi Ásbjarnarson hefur hingađ til veriđ lýst sem góđum kennara og góđum manni. Ef mađur les minningargreinar um hann er ţar eintómt lof eins og gengur í slíkum greinum. En allt í einu áriđ 2014, 33 árum eftir dauđa hans breytist ţessi mynd. Lýsingar Bjargar Guđrúnar Gísladóttur og Guđrúnar Ögmundsdóttur (sjá neđar) veita nýja mynd sem kemur mörgum ađ óvörum. Ţeir sem efast er lýst sem vitorđsmönnum ađ glćp, glćp sem hvorki er sannađur eđa nokkur dćmdur fyrir, nema af skyndidómstóli götunnar.

En hverju ber ađ trúa? Ég get ekki leyft mér ađ trúa áburđi á menn sem eru löngu látnir og sem ekki geta variđ sig. Saga Bjargar Guđrúnar er ekki undirbyggđ ţó ađ Guđrún Ögmundsdóttir stígi fram og segist geta stađfest hana.

Ég les hins vegar minningarorđ um Skeggja sem hlédrćgan mann af gamla skólanum, einfara og fagurkera. Til dćmis minningu Baldurs heitins Pálmasonar, sem ég man vel eftir á RÚV ţegar ég starfađi ţar sem sendill. Ég hef enga ástćđu til ađ ćtla ađ allir sem skrifa međ hlýju um Skeggja hafi fengiđ ranga mynd af manninum.

Styrmir Gunnarsson ritar t.d. um Skeggja í minningargrein í Mbl:

"Skeggi Ásbjarnarson var einstaklega vel til ţess fallinn ađ kenna börnum. Framkoma hans og umgengni viđ nemendur var međ ţeim hćtti, ađ hvatti til samvizkusemi í námi. Hann kom sér upp kerfi, sem var í ţví fólgiđ, ađ nemendur fengu sérstaka viđurkenningu fyrir ađ ná ákveđnum árangri í hverri grein. Ţessi viđurkenning var fallega lituđ stjarna á stóru spjaldi. Ţađ var okkur mikiđ kappsmál ađ ná öllum stjörnunum eftir veturinn. Ef erfiđlega gekk ađ ná ţessu árangri átti Skeggi ţađ til ađ bjóđa ţeim, sem áttu viđ ţann vanda ađ stríđa heim til sín til ţess ađ taka sérstakt próf í ţessum stjörnuleik og bauđ upp á appelsín og kex. Ţađ ţótti vegsemd og virđingarauki ađ vera bođinn heim til Skeggja."

Ýmsir ađrir merkismenn minntust Skeggja í blöđum áriđ 1981 og ţegar ég leitađ á gamla góđa netinu fann ég t.d. minningar Ómars Ragnarssonar og athugasemd Halldórs Blöndals.

Mest athygli mína vekur frábćr grein Önnu Kristjánsdóttur vélstýru. Anna, sem ólst upp í Höfđaborg, lýsir ţví hvernig hún kom af barnaheimilinu Reykjahlíđ í Mosfellssveit áriđ 1963 í Laugarnesskóla. Ţá var hún sett í C bekk og Skeggi var umsjónakennari. Anna skrifar:

"Ég var ţarna komin í C-bekk. Ađalkennarinn var Skeggi Ásbjarnarson. Hann kunni ađ hrósa nemendum og á hverjum degi hrósađi hann mér í hástert fyrir fćrni mína. Eftir tvćr vikur var haldiđ skyndipróf í reikningi og ég fékk tíu í einkunn enda prófiđ létt. Skeggi lýsti ţví ţá yfir frammi fyrir öllum nemendunum ađ ég ćtti ekki heima í ţessum bekk. Nokkrum dögum síđar var haldiđ annađ skyndipróf og aftur var ég langefst í bekknum. Daginn eftir var ég fćrđ yfir í A-bekk ţar sem á međal samnemenda minna var Ragnar Ţorsteinsson núverandi frćđslustjóri Reykjavíkur."

school_2377068b.jpg
Ţegar kennarar standa eru ugglaust ekki mögulegt fyrir ţá ađ lćđast međ höndina inn um buxnaklauf nemenda
 

Svo gerist ţađ í A bekknum ađ Anna er eitt sinn veik og mćtir í skólann eftir veikindi og er niđurlćgđ fyrir ţađ af kennara A-bekkjarins. Anna lýsir ţessu ţannig:

"Nýi ađalkennarinn sparađi hrósiđ mun betur en Skeggi og eitt sinn er ég var lasin heima hélt hann langa tölu yfir hópnum ţess efnis ađ ég ćtti ekkert heima í A-bekk frekar en önnur börn úr Höfđaborginni. Hinir krakkarnir voru fljótir ađ segja mér hvađ hann hefđi sagt daginn eftir er ég mćtti aftur í skólann og ţađ tókst aldrei vinátta á milli mín og umrćdds kennara, en ţađ leystist er komiđ var í gagnfrćđaskóla og hinn ágćti kennari Ásmundur Kristjánsson tók viđ hópnum ţađ sem eftir lifđi skólaskyldunnar."

En sjá: Allir ţeir sem leyfa sér ađ vera í vafa um ásakanirnar á hendur Skeggja verđa umsvifalaust ásakakiđ um afneitun og ţađan af verra. Dómur götunnar er ţađ sem blífur í dag.

 

Guđrúnar ţáttur Ögmundsdóttur

Egill Helgason rćddi viđ Guđrunu Björgu Guđrúnu Gísladóttur í Kiljunni og talađi Egill eins og Skeggi Ásbjarnarson vćri dćmdur barnaníđingur. Pressan.is hefur einnig fariđ mikinn, ţannig ađ halda mćtti ađ ţađ sé uppvíst og öruggt ađ Skeggi hafi framiđ glćpi. Skólastjóri Laugarnesskóla kom einnig fram á RÚV og harmađi ţađ líkt og ćđ lćgi fyrir full vissa um glćpi Skeggja: "Kynferđisofbeldiđ er orđin ađ bletti á sögu skólans": Greinilegt er ađ siđapostular samtímans eru búnir ađ dćma og afgreiđa Skeggja Ásbjarnarson međ hjálp hungrađra fjölmiđla.

RÚV birti einnig frétt sem kölluđ var "Kerfiđ brást", en nú er fréttin horfin af vef RÚV. Fleiri kerfi en skólakerfiđ virđast ţví bresta á Íslandi.

Svo stígur fram á sjónarsviđiđ Guđrún Ögmundsdóttir, tengiliđur vistheimila ríkisins, og segir ađ ţolendur hafi upplifađ mikla angist ţegar Skeggi leitađi á ţá í skriftartímum. Upplýsingarnar fékk hún upprunalega frá Björgu Guđrúnu og fór svađ "leggja inn" spurningar um efniđ ţegar hún talađi viđ unga menn sem höfđu veriđ í Laugarnesskóla. Yfirskriftirnar og yfirlýsingarnar eru nú  mjög fjörugar."Fjölmargir nemendur urđu fyrir broti"; "Fleiri en tíu lýsa ofbeldi Skeggja";  "Skeggi misnotađi marga nemendur", og ":  RÚV upplýsir:  ađ fórnalömbin hafi veriđ "fjöldi" og"Ţađ voru allmargir" sem Guđrún talađi viđ. Mér finnst Guđrún heldur margsaga í ţessum fjölda fórnarlamba, nema ađ ţađ séu blađamennirnir sem hún hefur samstarf viđ sem enn eru ekki búnir ađ gera upp viđ sig hvort fjölmargir, allmargir, fjöldi og fleiri en 10 séu sama stćrđin.

Ţetta verđur ađ upplýsast, ţví ekki er hćgt ađ vega ađ minningu látins manns međ ţeim hćtti sem Guđrún gerir. Hún og tímenningarnir verđa ađ segja söguna. Einn mađur hefur vissulega haft ţor og getu til ađ segja sína sögu, m.a. ţetta:

"Já, hann sagđist ţurfa ađ rćđa viđ mig. Hann fór alveg í klofiđ á manni. Hann fitlađi viđ typpiđ á manni og hann reyndi ađ kyssa mann. Mađur sat stjarfur og ţorđi ekki ađ hreyfa sig fyrr en í restina. Ţegar mađur ţorđi loks ađ taka sprettinn var mađur kallađur fyrir daginn eftir og fékk svo skammir. Síđan fengu foreldrarnir kvartanir ţó mađur vćri ađ flýja. Mađur flosnađi eiginlega upp eftir ţetta. Ég var kominn á togara fimmtán sextán ára og var ţar nćstu sautján árin."

Guđrúnu grunar ađ í sumum tilfellum hafi misnotkunin stađiđ yfir alla skólagönguna. Hún upplýsir " ţeir sem hún rćddi viđ hafi lent í ţví sama og Björg segir frá í bók sinni, ađ kennarinn hafi leitađ á ţá í skriftarkennslu. Ţá ţurfi nemendurnir ađ sitja stífir og stjarfir og ekki hreyfa sig. „Ég hef ekki fengiđ ţá sem lentu í heimili Skeggja, en ađallega gerđist ţetta inni í skólastofunni og mađur getur rétt ímyndađ sér ţá angist sem ţessir drengir hafa ţurft ađ kljást viđ.""

Ađ nemendur hafi ţurft ađ sitja stjarfir og hafi ekki geta hreyft sig áriđ 1965, en ekki áriđ 1970 ţegar ég fékk skriftarkennslu, tel ég af og frá. Skriftartímar í mínum skóla voru ekki hljóđlátari en ađrir tímar.

Hvernig ţađ er yfirleitt hćgt ađ bogra yfir nemanda og fćra fullorđna hönd inn í buxnaklauf 11-12 ára drengs á ég erfitt međ ađ sjá ađ sé líkamlega mögulegt. En bekkjasystir Bjargar sem sat viđ hliđina á henni sá ţetta líka. Vonandi er hún enn til frásagnar. Eđa er fólk úr Höfđaborginni svo andlega og félagslega kramiđ vegna skólavistar sinnar í Laugarnesskóla fyrir nćr 50 árum síđan, ađ ţađ ţorir ekki ađ segja neitt enn.

Viđ leit af "teacher putting/puts hand into studens pants" á netinu fann ég ekki neinn kennara úti í hinum brenglađa heimi sem hafđi gert slíkt í skólastofu međan á tíma stóđ. Skeggi Ásbjarnarson kennari var greinilega á undan sínum tíma. Eđa er hann fórnarlamb hópćsingar og kynóra í hálfbrengluđu ţjóđfélagi? Ísland er á góđri leiđ ađ verđa nýtt ríki í Bandaríkjunum, ţar sem vart má koma viđ barn án ţess ađ ţađ sé tengt kynferđisáreitni. Ég las ţessa grein um bandarískan kennara sem fjölmiđlarnir ásökuđu fyrst fyrir ađ hafa komiđ viđ drengi, en ţađ reyndust vera stúlkur. Hann á nú yfir höfđi sér 20 ára dóm fyrri ađ hafa komiđ viđ tvćr stúlku, ţó svo ađ ţađ komi ekki fram í fréttum hvar og hvernig. Hann getur ađ öllum líkindum variđ sig fyrir dómstólum (ţó mađur hafi ekki mjög hátt álit á réttarkerfi BNA) ef hann er saklaus, en ţađ getur Skeggi Ásbjarnarson ekki.

Á litla Íslandi hefur Guđrún Ögmundsdóttir hins vegar tekiđ ađ sér ađ dćma Skeggja Ásbjarnarson í hjáverkum - í hlutverki ćđsta dómara sem fćr ađ dćma dauđa menn í fyrstu frétt í ađalkvöldfréttum ríkisfjölmiđils. Hún nýtur dyggrar ađstođar blađamanna sem margir virđast hafa óhemjuáhuga, jafnvel sjúklegan áhuga á öllu kynferđislegu, ef ţeir eru ekki uppteknir af órum um framtíđ sína í ESB. En eitt er víst ađ RÚV og Guđrún Ögmundsdóttir eru ekki ćđsta dómsstig í landinu.

tumblr_lz53pgvbcx1r1vqrq.jpg
Ekki er allt sem sýnist - í fljótu bragđi

Nú verđur valsađ međ peningana

euroman.jpg

Dagur B. Eggertsson er greinilega lítilsigldur og lítt floginn kall. Hann líkir fyrirhuguđu Hlíđarendahverfi Valsara og annarra framkvćmdaađila viđ evrópskar borgir, eđa réttara sagt skipulagiđ í ţeim. Ég get alveg upplýst Dag um, ađ evrópskar borgir eru ekki byggđar rétt viđ lendingarbrautir flugvalla, ţótt sést hafi gras á ţökum húsa á síđustu 30 árum og ađ sumar borganna í ESB-útópíunni hafi hjólastíga.

Ég sé ađ ţarna er gert ráđ fyrir litlum íbúđum og stúdentagörđum. Spurningin er, hvort ţetta eru litlar íbúđir fyrir fólk sem hefur ekki ráđ á stóru, eđa hvort ađ ţetta verđa lúxusíbúđir fyrir fjársterkt fólk sem  ćtlar ađ minnka viđ sig, og ađ "stúdentagarđurinn" sér fyrir börn velefnađra foreldra sem eru Valsarar, stórhluthafar og fjárfestar.

valsa.jpg

Mikiđ er annars dásamlegt ađ heyra ađ einhver eigi 25-30 milljarđa í handrađanum á Íslandi í dag. Ekki verđa menn svo ríkir af fótbolta, er ţađ? Ekki er langt síđan ađ Valsmenn hf. áttu ađeins 50 miljónir.  Ţetta er mesta framkvćmd á Íslandi síđan í Hruni, en hún er líka greinilega í dćmigerđum hrunastíl.

Ég legg til ađ malbikiđ í nýja hverfinu hans Dags verđi málađ rautt og hvítt til heiđurs Degi og Valsmönnum og lánsfé ţeirra, og ađ verslun í hverfinu verđi kölluđ Evran. Einnig legg ég til ađ forstjóri Valsmanna, Brynjar Harđarson, segi rétt til um á smettiskruddu sinni hvenćr hann varđ stúdent. Ţar stendur, ađ ţađ hafi hann orđiđ áriđ 1978, ţegar Brynjar var 16 vetra. Ekki man ég eftir ţví ađ Brynjar hafi veriđ svo mikill námsmađur en kannski er hann eitt af ţessum íslensku séníum? Vonandi er hann ekki svona ónákvćmur í tölunum í kostnađaráćtlunum fyrir Hlíđarendahverfiđ.


mbl.is Líkir Hlíđarenda viđ evrópskar borgir
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

« Fyrri síđa

Höfundur

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

vilhjalmur@mailme.dk

Bćkur

Kynning á nokkrum fćrslum, greinum og bókum PostDocs


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband